Kapaciteti total i lidhjes së hekurit, i njohur si TIBC, është një test laboratorik kyç që ofron një pasqyrë më të thellë të gjendjes së hekurit në trup sesa thjesht matja e nivelit të tij në gjak. Rezultatet mund të tregojnë çrregullime serioze si anemia, por edhe mbingarkesë të rrezikshme me hekur.
Kur ndihemi të lodhur dhe të rraskapitur, shpesh mendojmë për mungesë hekuri, por vetëm matja e nivelit të tij në gjak nuk është gjithmonë e mjaftueshme për të marrë një pamje të plotë. Këtu hyn në skenë TIBC (Kapaciteti total i lidhjes së hekurit), testi që mat sasinë maksimale të hekurit që gjaku mund të transportojë. Proteina transferinë, e prodhuar nga mëlçia, luan një rol kyç në këtë proces.
Transferina vepron si një lloj “autobusi” për hekurin, duke e transportuar atë në mënyrë të sigurt drejt palcës kockore për prodhimin e qelizave të kuqe të gjakut ose drejt depozitimit në mëlçi. TIBC, pra, nuk na tregon sa hekur ka aktualisht në gjak, por potencialin total të transportit, ose sa “vende” janë të lira në këtë autobus, transmeton Telegrafi.
Vlerësimi i metabolizmit të përgjithshëm të hekurit
Kjo vlerë rrallëherë vlerësohet e vetme. Ajo është pjesë kyçe e të ashtuquajturit panel i hekurit, i cili përfshin gjithashtu hekurin serik dhe feritinën, proteinë që pasqyron rezervat e hekurit në trup. Pikërisht analiza e të gjithë këtyre parametrave së bashku u mundëson mjekëve të vendosin një diagnozë të saktë dhe të dallojnë gjendje të ndryshme.
Për shembull, ndihmon të sqarohet nëse bëhet fjalë për anemi klasike nga mungesa e hekurit, ku ka mungesë reale hekuri, apo për anemi të sëmundjes kronike, ku rezervat e hekurit janë të mjaftueshme, por trupi nuk mund ta përdorë atë për shkak të proceseve inflamatore. Për këtë arsye, TIBC është një mjet i pazëvendësueshëm në vlerësimin e metabolizmit të përgjithshëm të hekurit.
Vlerat e rritura të TIBC zakonisht janë shenjë se trupi po përpiqet dëshpërimisht të kompensojë mungesën e hekurit. Në një situatë të tillë, mëlçia rrit prodhimin e transferinës, duke dërguar më shumë “autobusë bosh” në qarkullimin e gjakut me shpresën se do të “kapë” çdo molekulë të disponueshme hekuri.
Shkaku më i shpeshtë i kësaj gjendjeje është anemia nga mungesa e hekurit, e shkaktuar nga marrja e pamjaftueshme e hekurit, përthithja e dobët ose humbja kronike e gjakut. Vlerat e rritura të TIBC mund të shfaqen edhe natyrshëm në fazat e vona të shtatzënisë për shkak të nevojave të shtuara të trupit, si dhe ndonjëherë si pasojë e përdorimit të kontraceptivëve oralë ose hepatitit akut.
Nga ana tjetër, vlerat e ulëta të TIBC sinjalizojnë se kapaciteti transportues për hekurin është i zvogëluar. Kjo ndodh për dy arsye kryesore: ose “autobusi” është tashmë plot me pasagjerë, ose “fabrika” që e prodhon atë, mëlçia, nuk funksionon siç duhet. Prandaj, vlerat e ulëta janë karakteristike për gjendjet e mbingarkesës me hekur, siç është hemokromatoza trashëgimore, një çrregullim gjenetik ku hekuri grumbullohet në mënyrë të tepruar në organe.
TIBC i ulur shfaqet gjithashtu te sëmundjet inflamatore kronike, infeksionet dhe disa sëmundje malinje, ku trupi qëllimisht e “fsheh” hekurin nga patogjenët. Dëmtimi i mëlçisë, si cirroza, ul drejtpërdrejt prodhimin e transferinës, ndërsa kequshqyerja dhe disa sëmundje të veshkave mund të çojnë në humbje proteinash dhe, rrjedhimisht, në ulje të TIBC-së.
Si të përgatiteni dhe çfarë nënkuptojnë vlerat?
• Për të përcaktuar TIBC, duhet të paraqiteni në laborator herët në mëngjes, para mëngjesit, esëll, pas tetë deri në dymbëdhjetë orësh pa ushqim.
• Gjithashtu rekomandohet shmangia e suplementeve të hekurit të paktën disa ditë para testit, për të siguruar që rezultatet të jenë sa më të besueshme.
Vlerat referente për të rriturit zakonisht variojnë nga 49 deri në 75 µmol/L, por është e rëndësishme të theksohet se ato mund të ndryshojnë në varësi të laboratorit dhe metodës së matjes.
Informacioni më i rëndësishëm që merret nga raporti midis hekurit serik dhe TIBC-së është llogaritja e ngopjes së transferinës. Ky përqindje tregon se sa “vende” në transferinë janë të zëna nga hekuri. Normalisht, ngopja duhet të jetë midis 20% dhe 50%.
Vlera nën 15% është një tregues i qartë i mungesës së hekurit, ndërsa ngopja mbi 50% tregon mbingarkesë me hekur. Pikërisht ky raport, dhe jo një vlerë e vetme, është kyç për vendosjen e një diagnoze të saktë dhe përcaktimin e trajtimit të mëtejshëm, i cili gjithmonë duhet të bëhet nën mbikëqyrjen e mjekut. /Telegrafi/