Një raport i KOSTT-it si pjesë e hetimeve të nisura në energjetikë, jep dyshime të forta për manipulim të çmimit të energjisë elektrike nga importi për Kosovën. Ekspertët e KOSTT-it gjetën se me ankande në SEECAO gjatë vitit 2025 bashkëpunuan kompanitë “Noa Energy Trade” dhe kompania në pronësi të shtetit serb – “Elektroprivreda Srbije”.
Dyshohet se të dyja bashkëpunuan dhe e manipuluan sistemin në SEECAO për t’i ngritur kostot e bartjes së energjisë elektrike për Kosovën.
Kompanitë “Noa Energy Trade” dhe “Elektroprivreda Srbije”, gjatë vitit 2025, në dhjetëra raste kishin bashkëpunuar si të vetme në ankandet për shitblerjen e linjave të transmisionit që kishin destinacion Kosovën, shkruan Buletini Ekonomik.
Një raport i brendshëm i KOSTT-it, si pjesë e hetimeve të nisura në energjetikë, jep dyshime të forta për manipulim të çmimit të energjisë elektrike nga importi për Kosovën nga këto dy kompani.
Ekspertët e KOSTT-it gjatë hetimeve të sjelljes së palëve tregtare në Zyrën e Ankandeve në Podgoricë (SEECAO), gjetën se me kapacitetet ndërkufitare në ankandet në SEECAO, gjatë vitit 2025, bashkëpunuan kompanitë “Noa Energy Trade” dhe kompania në pronësi të shtetit serb, “Elektroprivreda Srbije”.
Dyshohet se të dy këto kompani falë bashkëpunimit dhe “marrëveshjeve” paraprake, e manipuluan sistemin në SEECAO për t’i ngritur kostot e bartjes së energjisë elektrike për Kosovën.
Raporti i KOSTT-it që ka analizuar sjelljet e palëve tregtare në SEECAO, është përpiluar në kuadër të hetimeve të nisura nga Zyra e Rregullatorit të Energjisë (ZRRE) pas një hulumtimi në seri të publikuar në Buletini Ekonomik gjatë vitit 2025, rreth importit të energjisë elektrike për Kosovën.
Gjatë vitit 2024, kostot për bartje të energjisë elektrike për Kosovën shkuan deri në 800 euro për megavatë orë, një “anomali” që ndodhë vetëm në rastet kur ka bashkëpunime të dyshimta mes tregtarëve të energjisë elektrike.
Mirëpo, raporti i KOSTT-it mbulon vetëm periudhën janar-tetor 2025. Gjatë vitit 2025, po ashtu pati kosto të përafërta, të pazakonta në tregun e kapaciteteve ndërkufitare, ku bartja energjisë kushtoi shumëfish më shumë se vetë çmimi i energjisë elektrike.
Si i manipulua tregu?
Zyra e Ankandeve për Evropën Juglindore (SEECAO) me bazë në Podgoricë, rregullon çështjen e ankandeve për blerjen e kapaciteteve ndërkufitare të transmisionit, ku pjesë e saj është edhe Kosova. Përveç çmimit të energjisë elektrike, një kosto tjetër që ngarkohet në çmim është edhe kostoja për transmision, apo bartjen e energjisë.
Në SEECAO, tregtarët e energjisë elektrike i blejnë linjat e transmisionit në ankande vjetore, mujore dhe ditore.
Sipas raportit të KOSTT-it, te ankandet ditore dyshohet se kompanitë “Noa Energy Trade” dhe “Elektroprivreda Srbije” gjatë vitit 2025 e manipuluan tregun duke i rritur kostot e bartjes së energjisë elektrike, shpeshherë shumëfish më të larta se vetë çmimi i energjisë elektrike.
Nga të dhënat që KOSTT ka marrë në SEECAO, doli se të ankandet që kishin destinacion Kosovën pati tendenca për “bllokim të linjave” dhe “përqëndrim të lartë” të ankandeve te vetëm dy kompani.
Në së paku 40 raste, tregu i ankandeve në SEECAO u përqëndrua vetëm te kompanitë “Noa Energy Trade” dhe “Elektroprivreda Srbije”.
Kompania “Noa Energy Trade”, për vitin 2025, kishte blerë linjat e transmisionit Mali i Zi-Kosovë në ankandin vjetor. Çmimi në ankand vjetor i linjave sillet pak mbi 1 euro për megavat/orë. Dyshohet se manipulimi i tregut ndodhi te ankandet ditore.
Tregtarët e energjisë që i blejnë linjat në ankande vjetore, tentojnë që linjat t’i rishesin pastaj në ankande ditore për blerësit e mundshëm. Këtë e bëjnë për të fituar nga linjat.
Kompania “Noa Energy Trade”, përveç që ishte kompania që e kishte monopolin për ta furnizuar Kosovën me energji elektrike nga importi, e kishte monopolin edhe në sigurimin e linjave të transmisionit për Kompaninë Kosovare për Furnizim me Energji Elektrike (KESCO). Kështu, linjat që “NOA” i bleu në ankand vjetor, sa herë që kishte synim të realizonte import të energjisë elektrike për KESCO-n, i riktheu për rishitje në ankande ditore.
Rregullat e SEECAO-së kërkojnë që në ankande duhet të marrin pjesë së paku dy kompani për të qenë ankandi i vlefshëm. Gati në të gjitha ankandet kur “NOA Energy Trade” i riktheu linjat vjetore për rishitje në ankand ditor, aty pjesëmarrës ishte vetëm kompania “Elektroprivreda Srbije”.
Raporti identifikon edhe kostot se sa shkoi çmimi i kapaciteteve për Kosovën në rastet kur bashkëpunuan këto dy kompani. Në të gjitha rastet kur çmimi i bartjes shkoi mbi 100 dhe mbi 200 euro për megavat/orë, në ankandet ditore për energjinë e importuar në Kosovë, ishin vetëm kompanitë “Noa Energy Trade” dhe “Elektroprivreda Srbije”.
Raporti i KOSTT-it, këtë përqendrim të tregut të ankandeve te vetëm dy kompani, e sheh si mundësi të bashkëpunimit mes këtyre dy kompanive për t’i rritur kostot e bartjes së energjisë elektrike.
“Gjatë vlerësimit, SEECAO gjithashtu ka evidentuar disa orë (14) në të cilat kapaciteti është alokuar vetëm për dy pjesëmarrës të regjistruar. Edhe pse përqëndrimi i lartë nuk përbën shkelje të Rregullave, ai mund të jetë tregues i sjelljes për bllokim (hoarding) të kapacitetit (linjes)”, thuhet në raport.
Në raport, KOSTT i drejtohet ZRrE-së që të zhvillojë hetime më të thelluara për të parë se sa ishte ndikimi i këtij përqëndrimi në faturat e konsumatorëve të rrymës në Kosovë.
“Përdorimi i kapaciteteve të fituara në ankandet ditore me çmime të larta dhe efekti i tyre në çmimet e energjisë elektrike të përdoruesve fundorë duhet të analizohet më tej për të kuptuar strategjitë/veprimet e palëve tregtare, pasi të dhëna të tilla nuk i posedon KOSTT”, thuhet tutje në raport.
Kush është “Elektroprivreda Srbije”?
“Elektroprivreda Srbije” (EPS) është një kompani energjetike në pronësi të plotë të Qeverisë së Serbisë, me seli në Beograd. Të dhënat publike thonë se ajo është themeluar në vitin 1991 dhe ka 19,595 punonjës (që nga viti 2023), duke e bërë atë ndërmarrjen më të madhe në Serbi.
Kompania ka një kapacitet të instaluar prej 7,326 MW dhe gjeneron 36.461 TWh energji elektrike në vit. Kapaciteti i saj i instaluar i termocentralit me linjit është 4,390 MW, i termocentraleve të kombinuara me gaz dhe lëndë djegëse të lëngshme është 336 MW, dhe i hidrocentraleve është 2,936 MW. EPS gjithashtu operon me tre termocentrale me kapacitet total prej 461 MW, të cilat nuk janë në pronësi të kompanisë.
EPS është gjithashtu prodhuesi më i madh i linjitit në Serbi.
Në faqen zyrtare të kësaj ndërmarrjeje, thuhet se ajo është themeluar nga Qeveria e Serbisë.
“Themelues i Elektroprivreda Srbije është Republika e Serbisë, dhe të drejtat ushtrohen nga Qeveria e Republikës së Serbisë. Organet e ndërmarrjes Publike të Industrisë së Energjisë Elektrike janë Bordi dhe Drejtori. Bordi mbikëqyrës dhe Drejtori emërohen nga Qeveria e Republikës së Serbisë. Ndërmarrja ka shtatë anëtarë të zgjedhur nga Drejtori”.
Nga të dhënat publike thuhet se “Elektroprivreda Srbije” ka bashkëpunim të mirë me kompaninë “EFT” që është në pronësi të tregtarit serb të energjetikës, Vuk Hamovic. Kompania “EFT”, sipas gjetjeve nga hulumtimi i Buletinit Ekonomik, i kishte pasur në zotërim gjatë vitit 2024 linjat interkonektive Shqipëri-Kosovë dhe anasjelltas, të fituara në ankandet në SEECAO, duke ngritur dyshime të forta për sabotim të ALPEX-it, bursës shqiptare.
Sipas të dhënave të Agjencisë për Regjistrimin e Bizneseve të Kosovës [ARBK], kompania “JP Elektroprivreda Srbije Beograd” është pronare edhe e operatorit “Elektrosever”, e cila është përgjegjëse për faturimin e energjisë elektrike në komunat veriore./BuletiniEkonomik/