Nëntë jetë të humbura nuk janë thjesht shifër. Janë alarm për përgjegjësi, llogaridhënie dhe veprim institucional
Muharrem Kurtaj
Avokat
Siguria dhe shëndeti në punë nuk janë privilegj, as çështje vullneti të mirë të punëdhënësit. Ato janë të drejta themelore të njeriut, të garantuara me ligj dhe me standarde ndërkombëtare. Ky 28 prill, Dita Ndërkombëtare e Sigurisë dhe Shëndetit në Punë, na gjen përballë një detyrimi të rëndë institucional dhe shoqëror: të garantojmë që vendi i punës të jetë burim dinjiteti, jo rreziku.
Në Republikën e Kosovës, kjo ditë shënohet me dhimbje dhe me pyetje që nuk mund të shmangen. Është dhimbja për ata që dolën nga shtëpia për të siguruar jetesën, por nuk u kthyen më kurrë pranë familjeve të tyre. Këto humbje, në shumë raste, janë pasojë e hidhur e neglizhencës, e moszbatimit të ligjit dhe e dështimit të mekanizmave mbikëqyrës për ta mbrojtur jetën e punëtorit.
Prandaj, përgjegjësia jonë nuk është vetëm morale. Është edhe ligjore e institucionale. Nuk mjafton të shprehet keqardhje pas çdo tragjedie. Duhet të përcaktohet se kush ka dështuar, ku ka dështuar dhe pse nuk është parandaluar humbja e jetës.
Më shumë se deklarata: jeta kërkon mbrojtje
Siguria në punë kërkon më shumë sesa fjalë simbolike. Ajo kërkon zbatim të rreptë të ligjit, pa kompromis; inspektime të rregullta e të pavarura në çdo kantier, fabrikë dhe vend pune; sanksione të qarta për shkelësit dhe investime reale në mbrojtjen e punëtorit.
Çdo dështim në këto pika është cenim i drejtpërdrejtë i së drejtës për jetë. Fatkeqësisht, vetëm gjatë katër muajve të parë të këtij viti, janë regjistruar nëntë vdekje në vendin e punës. Janë nëntë familje që sot përballen me një boshllëk të parikuperueshëm dhe me një dhimbje që nuk shuhet.
Në raste të tilla, pyetja nuk duhet të mbetet vetëm: “Si ndodhi aksidenti?”. Pyetja kryesore duhet të jetë: “A mund të parandalohej?”.
Hendeku mes ligjit dhe realitetit
Kuadri ligjor në fuqi, në parim, përmban dispozita që synojnë mbrojtjen e shëndetit dhe jetës së punëmarrësve. Megjithatë, në praktikë, vazhdojnë të evidentohen mangësi të theksuara në zbatim, të cilat shpesh çojnë në lëndime të rënda dhe, në rastet më tragjike, në humbje jete.
Legjislacioni e përcakton qartë: punëdhënësi është përgjegjësi kryesor për sigurimin e kushteve të sigurta të punës, për vlerësimin e rreziqeve, për pajisjet mbrojtëse, për trajnimin e punëtorëve dhe për parandalimin e aksidenteve.
Por, kur këto detyrime nuk zbatohen, përgjegjësia nuk mund të tretet në heshtje. Ajo kërkon mbikëqyrje efektive nga Inspektorati Qendror i Punës, hetim të plotë të çdo rasti fatal dhe masa konkrete ndaj çdo subjekti që ka shpërfillur ligjin.
Një sfidë e vazhdueshme mbetet edhe mungesa e trajnimeve të rregullta ligjore dhe praktike, si për punëdhënësit, ashtu edhe për punëtorët. Pa njohje të detyrimeve, pa kulturë parandaluese dhe pa kontroll të mirëfilltë, ligji mbetet vetëm tekst në letër.
Një vend pune i sigurt është themeli i një shoqërie të drejtë. Është e papranueshme dhe tronditëse që në Kosovën e sotme të ekzistojë ende frika se “puna rrezikon jetën”. Ky realitet i zymtë duhet të marrë fund, jo me premtime e retorikë, por me veprime konkrete, përgjegjësi të matshme dhe llogaridhënie reale.
Le të ndërtojmë një Kosovë ku puna nuk vret, por garanton mirëqenie; ku dinjiteti i punëtorit nuk përmendet vetëm në ditë ndërkombëtare, por mbrohet dhe respektohet çdo ditë. /Telegrafi/