Në kulmin e verës, atmosfera në kryeqytetet financiare të botës ishte optimiste.
I nxitur nga revolucioni i Inteligjencës Artificiale (AI), tregu amerikan i aksioneve kishte arritur një nivel të ri rekord, ndërsa investitorët besonin se vala masive e investimeve do të tejkalonte ndikimin negativ të luftës me Iranin.
Por tani, sinjalet paralajmëruese “po ndizen në të kuqe”.
Ndërsa luftimet në Lindjen e Mesme intensifikohen pa ndonjë shenjë të qartë zgjidhjeje, tregjet financiare janë përfshirë sërish në trazira.
Një ngadalësim po kërcënon “garën e armatimit” në fushën e AI, dhe situata tejet e paqëndrueshme në tregun e borxhit qeveritar po shton shqetësimin.
Pak ditë më parë, kostot e huamarrjes së qeverisë amerikane u rritën në nivelin më të lartë që nga viti 2007, duke sjellë pasoja zinxhir për financat e familjeve, bizneseve dhe qeverive të tjera në mbarë botën.
Dhe ekziston frika se lufta e Donald Trump-it po nxit nivele më të larta inflacioni.
Planet e presidentit për taksat dhe shpenzimet – të cilat po e çojnë nivelin e borxhit të Uashingtonit mbi 40 trilionë dollarë (rreth 35 trilionë euro) – po ashtu po i shqetësojnë investitorët.
Por, ndërsa rritja e çmimit global të naftës mbi 100 dollarë për fuçi po nxit një presion të fortë shitjesh në tregun e obligacioneve, a mund të jenë aksionet të radhës që do të pësojnë një rënie të menjëhershme dhe të thellë?
“Këto janë kohë të trazuara”, shkroi Albert Edwards, një analist i lartë në bankën franceze të investimeve Société Générale, në një shënim drejtuar klientëve.
“Shqetësimi kryesor si për investitorët ashtu edhe për politikëbërësit është se deri në çfarë mase ‘goditja’ aktuale nga çmimi i naftës do të përhapet në ekonominë globale dhe nëse do të kërkojë norma interesi dukshëm më të larta, që mund të shkaktojnë recesion”.
I njohur për parashikimet e tij pesimiste, Edwards mendon se po krijohen kushtet për një krizë financiare.
Shqetësimi se lufta me Iranin mund të nxisë inflacionin është aq i madh, saqë Rezerva Federale e SHBA-së veproi në kundërshtim me qëndrimin e Trumpit këtë javë, duke rritur normat e interesit për herë të parë që nga viti 2023, thuhet në një shkrim të The Guardian, përcjell Telegrafi.
Ndërsa familjet dhe bizneset përballen me presionin e faturave në rritje të energjisë dhe çmimeve të larta të karburantit, edhe bankat qendrore në vende të tjera po ndërmarrin masa.
Tregjet financiare parashikojnë se Banka e Anglisë do t’i rrisë normat e interesit katër herë para fundit të vitit të ardhshëm, edhe pse këtë javë vendosi t’i mbajë kostot e huamarrjes të pandryshuara.
Banka Qendrore Evropiane i rriti normat pak ditë më parë, duke theksuar goditjen që po pëson zona euro nga përshkallëzimi i konfliktit, ndërsa Banka e Japonisë e rriti normën e saj bazë në nivelin më të lartë të 31 viteve të fundit të premten.
Logjika pas kësaj është se rritja e kostos së huamarrjes do të ushtrojë presion mbi ekonominë, duke kufizuar mundësinë që nivelet e larta afatshkurtra të inflacionit të bëhen kronike.
Megjithatë, kjo do të godasë familjet dhe bizneset që tashmë po përballen me krizën e kostos së jetesës.
Humbja e vendeve të punës ka gjasa të rritet, duke shtuar kështu sfidat për qeveritë që janë të zhytura në borxhe.
Historikisht, recesioni në SHBA ka ardhur mesatarisht rreth 3 deri në 3,5 vjet pas rritjes së parë të normave të interesit, sipas përllogaritjeve të Jim Reid nga Deutsche Bank.
Tregjet kanë prirjen të bien, apo edhe të pësojnë “shembje”, para se të fillojë recesioni, dhe shpesh fillojnë të rimëkëmben para se të rimëkëmbet ekonomia.
Megjithatë, shqetësimi kryesor i investitorëve është se shpresa kryesore për rimëkëmbje ekonomike – Inteligjenca Artificiale (AI) – mund të rezultojë një dështim, mes frikës se ajo ka nxitur një “flluskë gjigante” në tregun amerikan të aksioneve.
Duke nënvizuar sfidat, një studim nga “Fathom Consulting” tregon se, që bumi shumë-trilionë-dollarësh i Inteligjencës Artificiale (IA) të gjenerojë fitim, shitjet e lidhura me IA-në nga kompanitë teknologjike pjesëmarrëse do të duhet të rriten me një vlerë midis 600 dhe 800 miliardë dollarëve brenda dy viteve.
Por në një klimë tensioni, ku durimi i investitorëve po vihet gjithnjë e më shumë në provë, firma konsulente vlerëson se ekziston një probabilitet prej 30% që “flluska” e IA-së të plasë vitin e ardhshëm.
Brian Davidson, ekonomist pranë kësaj firme, u shpreh: “Pavarësisht përparimeve mbresëlënëse në teknologjitë e IA-së vitet e fundit, logjika ekonomike që qëndron pas bumit aktual të shpenzimeve kapitale nuk qëndron”.
“Po, përparimet e fundit në IA mund të sjellin rritje të mëdha të produktivitetit; megjithatë, shitjet e modeleve të IA-së duhet të rriten me qindra miliarda dollarë në vit gjatë dy viteve të ardhshme për të justifikuar shpenzimet aktuale. Një rritje e tillë duket e pamundur”.
Dhe investitorët janë qartësisht të shqetësuar, vlerësohet në shkrimin e The Guardian, përcjell Telegrafi.
Më shumë se 1,000 investitorë u regjistruan për një thirrje analistësh të kryer nga Jefferies mbi “Paralajmërimet për Zhdukjen e IA-së”, pasi drejtuesit e kompanive më të mëdha të teknologjisë në botë kërkuan një ngadalësim të zhvillimit “të pamatur”.
Situata ka paralele me “rënien e dotcom të vitit 2000”, kur shumë kompani interneti që ishin cilësuar si gjëja e madhe e radhës ranë ndjeshëm në vlerë.
Kjo ishte një kujtesë se edhe nëse një teknologji do të jetë revolucionare, investitorët prapë mund të humbasin paratë e tyre nëse financojnë shumë infrastrukturë shumë herët.
“U desh një dekadë ose më shumë që kërkesa të arrinte infrastrukturën e vendosur në kanalin dhe hekurudhën britanike dhe telekomunikacionet dhe bumet e fibrave të SHBA-së – dhe shumë investitorë nuk e rikuperuan kurrë kapitalin e tyre”, kujton Adrian Cox i ekipit kërkimor të Deutsche Bank.
Ndërkohë, thekson shkrimi në fjalë, planet e mëdha të shpenzimeve të shpallura nga kompanitë e Inteligjencës Artificiale po shkaktojnë shqetësime se ata thjesht mund të marrin hua shumë.
Një firmë me plane ambicioze të Inteligjencës Artificiale është Oracle, shitësi i softuerëve të bazës së të dhënave.
Aksionet e Oracle u rritën një vit më parë pasi njoftoi një “marrëveshje cloud computing” me OpenAI, kompaninë pas ChatGPT.
Megjithatë, ato janë përgjysmuar që atëherë, pasi investitorët janë shqetësuar se Oracle mund të marrë hua shumë për të financuar qendrat e të dhënave.
Kompanitë e Inteligjencës Artificiale po marrin hua më shumë
Shkrimi i The Guardian vë në pah edhe se ka shenja të tjera të “rritjes së stresit” në tregjet e kreditit, përcjell Telegrafi.
Sipas tij, Banka e Anglisë raportoi këtë verë se diferenca midis borxhit me “kthim të lartë më të rrezikshëm” dhe atij “më të sigurt” është zgjeruar që nga fillimi i luftës në Iran, duke treguar se investitorët janë më të kujdesshëm për të mbajtur “borxh të rrezikshëm”.
Obligacionet qeveritare janë shitur masivisht javët e fundit dhe kjo rënie e çmimeve rrit normën e kthimit të borxhit sovran.
Këto kthime më të larta të obligacioneve e bëjnë zotërimin e aksioneve më pak tërheqës; një investitor ka më pak nxitje për të blerë aksione (të cilat janë më të rrezikshme) sesa obligacione, të cilat shihen si më të sigurta.
Megjithatë, pavarësisht turbullirave, ka ende shpresa se mund të shmanget një kolaps, përfshirë optimizmin se tregjet po e mbivlerësojnë rrezikun e inflacionit që vjen nga lufta në Iran.
“Një rënie e madhe do të kërkonte një shkaktar. Paqëndrueshmëria e mëtejshme gjeopolitike mund të ishte katalizatori, por ne kemi argumentuar prej kohësh se ndikimi i goditjeve gjeopolitike në aktivitetin ekonomik është i mbivlerësuar”, shkruan analistët e “Oxford Economics” në një shënim për klientët.
“Rishfaqja e inflacionit dhe rritja e normave të interesit nga Rezerva Federale (Fed) dhe bankat e tjera qendrore janë një faktor tjetër i mundshëm. Megjithatë, këndvështrimi ynë për inflacionin është më pak alarmues; ne mendojmë se pritshmëritë e tregut e mbivlerësojnë rrezikun e shtrëngimit të mëtejshëm të politikës monetare”.
Për shumë investitorë, një ngadalësim i “investimeve frenetike” në Inteligjencën Artificiale (AI) do të shërbente si mbrojtje ndaj rrezikut.
Sidoqoftë, thekson shkrimi, ka shenja se AI po fillon të nxisë rritjen ekonomike. Ekonomia amerikane ka regjistruar një rritje në rritjen e produktivitetit, ndërsa inteligjenca artificiale është gjithashtu ndër arsyet pse ekonomia e Mbretërisë së Bashkuar ka tejkaluar pritjet për t’u rritur me ritmin më të shpejtë në G7 në gjysmën e parë të këtij viti.
Një kthesë e tillë në produktivitet mund t’i ndihmojë kompanitë me çmime shumë të larta aksionesh të fillojnë të justifikojnë vlerësimet e tyre.
Megjithatë, është një lojë me rreziqe të larta në një kohë të paqëndrueshmërisë së fortë globale.
“A mendoj se ka një dozë të konsiderueshme realiteti në atë mrekulli të produktivitetit në inteligjencën artificiale? Po”, thotë Andy Haldane, ish-kryeekonomisti i Bankës së Anglisë, për LBC këtë javë.
Megjithatë, ai paralajmëroi se situata është e brishtë.
“Nuk mendoj se do të ketë një “shembje” të menjëhershme, siç ndodhi me flluskën ‘dot-com’. Por a mund ta përfytyroj ‘një rënie graduale’ – që nuk e shemb ekonominë botërore, por e ngadalëson atë? Po, mundet”. /Telegrafi/