Kur mendja harron, por trupi mban mend – si ndikojnë përvojat e hershme në reagimet tona sot
Imagjinoni një situatë: dikush papritur ngrit zërin në një dhomë. Jo nga zemërimi, por nga entuziazmi. Megjithatë, trupi reagon sikur rreziku është real. Shpatullat ngrihen, zemra përshpejton rrahjet, shikimi kërkon instinktivisht një dalje. Arsyeja thotë se nuk ka asgjë për t’u frikësuar. Por trupi duket sikur ka historinë e vet.
Psikologjia prej vitesh thekson lidhjen mes kujtimeve të mjegullta ose të mungesës së kujtesës nga fëmijëria dhe reagimeve të forta trupore në moshë madhore. Kur këto dy fenomene shfaqen së bashku, shpesh nuk janë rastësi.
Kur trupi kujton në vend të mendjes
Në praktikën terapeutike përdoret shpesh shprehja: trupi mban mend atë që mendja harron. Edhe kur ngjarje të caktuara janë të shtypura ose të paarritshme për kujtesën e vetëdijshme, sistemi nervor mund t’i “ruajë” ato.
Ky lloj kujtese nuk shfaqet si një kujtim klasik. Ai manifestohet përmes:
- tensionit në muskuj në situata të caktuara
- mbajtjes së frymës gjatë konflikteve
- ndjesisë së të përzierave ose “nyjës në fyt” nga një ton i caktuar zëri
- lodhjes së papritur pas debateve apo grumbullimeve shoqërore
- dridhjes ose tërheqjes nga zhurmat e papritura
Personi mund të mos jetë në gjendje të shpjegojë pse një situatë i duket e vështirë, por trupi reagon sikur njeh një kërcënim të vjetër.
Si krijohen “boshllëqet” në kujtesë
Fëmijëria e hershme zakonisht kujtohet pak, sepse truri është ende në zhvillim. Megjithatë, kur ka boshllëqe të dukshme pas moshës katër apo pesë vjeç, ose kur kujtimet janë të paqarta dhe emocionalisht të largëta, psikologjia shqyrton mundësinë e disociimit.
Kur një fëmijë përjeton diçka mbingarkuese, sidomos nëse ndodh vazhdimisht, truri mund ta “ndajë” kujtesën nga përvoja emocionale dhe trupore. Narrativa e vetëdijshme dobësohet ose zhduket, por reagimi mbetet.
Studimet neurologjike tregojnë se përvojat traumatike përpunohen ndryshe në tru. Në vend që të ruhen si kujtime të zakonshme të së kaluarës, ato mbeten të lidhura me zonat që rregullojnë frikën dhe alarmimin. Kështu, detajet mungojnë, por ndjenja e rrezikut vazhdon.
Sinjale që nuk duhen injoruar
Reagimet trupore që duken të tepruara në raport me situatën reale shpesh janë gjurmë të përvojave të hershme.
Për shembull:
- ankth i fortë përballë kritikës
- parehati fizike gjatë konfliktit
- nevojë automatike për të “qetësuar atmosferën”
- vigjilencë e shtuar në mjedise të zhurmshme dhe kaotike
Sistemi nervor reagon sipas një modeli të mësuar më herët. Mesazhi është i thjeshtë: “Kjo më duket e njohur dhe dikur ka qenë e rrezikshme.”
Nuk është e domosdoshme të kujtohet gjithçka
Është e rëndësishme të theksohet se shërimi nuk kërkon domosdoshmërisht rikujtimin e detajuar të çdo ngjarjeje. Këmbëngulja për të rikthyer kujtime mund të jetë ndonjëherë kundërproduktive.
Qasjet moderne terapeutike, si terapia somatike apo metoda EMDR (Desensibilizimi dhe Ripërpunimi përmes Lëvizjes së Syve), tregojnë se është e mundur të punohet me reagimet trupore edhe kur kujtimet janë të fragmentuara ose të paqarta. Qëllimi nuk është kthimi i detyruar në të kaluarën, por krijimi i ndjenjës së sigurisë në të tashmen.
Njohja e nxitësve dhe kuptimi i reagimeve personale janë hapat e parë drejt ndryshimit. Kur njeriu fillon t’i vëzhgojë sinjalet e trupit me kureshtje, e jo me gjykim, krijohet hapësirë për qetësimin gradual të sistemit nervor.
Modelet që përsëriten në marrëdhënie
Përvojat e fëmijërisë, edhe kur nuk kujtohen qartë, mund të formësojnë marrëdhëniet në moshë madhore. Disa njerëz marrin vazhdimisht përgjegjësi për emocionet e të tjerëve. Të tjerë shmangin konfliktin me çdo kusht. Disa zgjedhin marrëdhënie që u duken “të njohura”, edhe kur janë të lodhshme.
Vetëm kur modeli vihet re, bëhet e mundur një zgjedhje ndryshe, qoftë edhe një hap i vogël, si vendosja e një kufiri apo tolerimi i pakënaqësisë së tjetrit pa ndjenjë faji.
Shërimi nuk do të thotë injorim
Kur fëmijëria kujtohet pak, por trupi reagon fuqishëm dhe instinktivisht, psikologjia e sheh lidhjen mes këtyre dy përvojave si të qartë. Dridhja, tensioni apo ankthi i papritur nuk janë shenjë dobësie. Janë dëshmi se sistemi nervor dikur ka mësuar si të mbijetojë.
Shërimi nuk nënkupton injorimin e këtyre sinjaleve. Përkundrazi, do të thotë t’i mësojmë trupit ngadalë se tani është i sigurt. Se situatat e sotme janë ndryshe. Dhe se e kaluara, edhe pse lë gjurmë, nuk duhet të drejtojë më të tashmen. /Telegrafi/