Nga: Daniel R. DePetris / Newsweek
Përkthimi: Telegrafi.com
Lindja e Mesme ka mjaft probleme edhe ashtu siç është.
Lufta në Gazë mund të jetë pezulluar përkohësisht, por përpjekja e administratës Trump për të ndërtuar një koalicion ndërkombëtar për çarmatosjen e Hamasit, do të thotë se plani i paqes me 20 pika i presidentit Trump është, në rastin më të mirë, i brishtë. Programet bërthamore dhe të raketave të Iranit pësuan goditje pas luftës 12-ditore në qershor, megjithatë, përpjekjet e Teheranit për të rindërtuar kapacitetin e tij ushtarak kanë shtyrë Trumpin të kërcënojë me një tjetër sulm. Ndërkohë, Siria mbetet në një periudhë të vështirë tranzicioni, në të cilën qeveria e re e udhëhequr nga ish-komandanti i Al-Kaedës, Ahmed al-Sharaa, po përpiqet të konsolidojë autoritetin e vet.
Tashmë mund t’ia shtojmë kësaj përzierje edhe një krizë në Gjirin Persik, një krizë që mund të komplikojë më tej agjendën më të gjerë diplomatike të administratës Trump në rajon. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, dy nga partnerët më të afërt të Uashingtonit në Lindjen e Mesme, janë tashmë në përplasje të hapur mes tyre në Jemen, një vend vazhdimisht i trazuar i cili në dekadën e fundit ka qenë në gjendje të luftës civile.
Arabia Saudite dhe Emiratet zakonisht përshkruhen si partnerë strategjikë, në mos aleatë.
Kjo nuk është krejtësisht e pasaktë; dy fuqitë e Gjirit bashkëpunojnë në një sërë çështjesh të sigurisë. Të dyja vendet duan që qeveria e re e Sirisë të ketë sukses dhe ishin të shpejta në ofrimin e mbështetjes politike dhe ekonomike për Sharaan – pasi forcat e tij përmbysën regjimin e Assadit. Të dyja janë historikisht dyshuese ndaj qëllimeve të Iranit. Si sauditët ashtu edhe emiratasit janë të lumtura që trupat amerikane ndodhen në tokat e tyre. Dhe, të dyja do të donin të shihnin shkatërrimin e Hezbollahut në Liban.
Megjithatë, interesat e dy vendeve nuk janë identike. Teksa ekonomitë dhe ndikimi i tyre gjeopolitik janë rritur, princi i kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman [MBS], dhe presidenti i Emirateve, Mohammed Bin Zayed [MBZ], janë përpjekur ta shndërrojnë këtë kapital në fuqi. Për MBS-në, kjo lidhet me sigurimin e stabilitetit politik në rajon në mënyrë që mbretëria të ketë kohë të modernizojë ekonominë e saj. MBZ-ja, nga ana tjetër, duket se ka një perceptim tjetër për mënyrën si duhet ushtruar fuqia. Në Sudan, për shembull, Emiratet janë mbështetësi kryesor i huaj i Forcave të Mbështetjes së Shpejtë, një milici që ka ndihmuar në zhytjen e këtij vendi të madh afrikan në një nga luftërat më të këqija civile në botë. Sauditët, për dallim, janë në anën tjetër të këtij konflikti dhe janë përfshirë më shumë në zgjidhje diplomatike.
Megjithatë, Jemeni është vendi ku interesat saudite dhe emiratase përplasen më dhunshëm. Dikur, Riadi dhe Abu Dabi ishin organizatorët kryesorë të një koalicioni ushtarak që kishte për qëllim rrëzimin me forcë të Lëvizjes Huti të mbështetur nga Irani. Por, me kalimin e kohës dhe me ngërçin që u krijua në luftë, Emiratet vendosën të tërhiqeshin, hoqën shumicën e forcave të tyre nga vendi në vitin 2019 dhe që atëherë janë përqendruar në krijimin e përfaqësuesve të besueshëm në pjesën jugore të vendit. Sauditët gjithashtu janë tërhequr ushtarakisht, por ende e shohin stabilitetin e Jemenit si të pandashëm nga interesi i tyre.
Problemi është se qeveria e Jemenit, e njohur ndërkombëtarisht, kalon po aq kohë duke luftuar veten sa edhe hutët. Këshilli Presidencial i Udhëheqjes, që supozohej të bashkonte elementët anti-Huti në një administratë të unifikuar, në realitet është një përzierje interesash konkurruese; sauditët kanë të preferuarit e tyre dhe emiratasit të vetët. Rastësisht, i preferuari i Emirateve, Këshilli Tranzitor Jugor (STC), është forca më e fuqishme në terren dhe ka humbur durimin me procesin normal. STC-ja, që ka për synim afatgjatë krijimin e një shteti të pavarur në Jugun e Jemenit, ka kaluar javën e fundit duke marrë territore, përfshirë zona pranë kufirit jugor të Arabisë Saudite.
Sauditët reaguan me shpejtësi. Të martën, më 30 dhjetor, Riadi ndërmori sulme ajrore kundër një autokolone që sipas tyre po furnizonte STC-në me armë nga Emiratet. Ministria e Jashtme Saudite gjithashtu publikoi një deklaratë ku praktikisht fajësonte Emiratet për destabilizimin e Jemenit. Më 2 janar, sulme të tjera ajrore saudite goditën pozicionet e STC-së dhe forcat jemenase, të mbështetura nga sauditët, nisën një operacion për rimarrjen e territorit. Emiratet janë përpjekur të ruajnë ekuilibrin mes shprehjes së kundërshtimeve, mbrojtjes së interesave të tyre dhe shpalljes së tërheqjes së të gjitha forcave të tyre. Nëse MBS-ja do t’i shohë këto shpallje si një mundësi për shpërshkallëzim, kjo mbetet për t’u parë.
Si do të ndikojë kjo përçarje në Gjirin Persik, në iniciativat e Trumpit në rajon? Në planin afatshkurtër, ndoshta nuk do të ketë ndonjë ndikim. Përplasja Saudite-Emiratase është e kufizuar kryesisht në Jemen, një vend të cilin administrata Trump e sheh me interes vetëm për aq kohë sa Lëvizja Huti vazhdojnë të sulmojnë cisternat civile në Detin e Kuq. Sulmet e hutëve janë zbehur kohët e fundit. Shtëpia e Bardhë ka gjasa të mos shpenzojë shumë kapital politik për Jemenin, pavarësisht luftimeve të fundit.
Megjithatë, nëse Riadi dhe Abu Dabi nuk arrijnë një kompromis për mënyrën se si duhet qeverisur Jemeni, si duhet strukturuar milicitë anti-Huti dhe çfarë marrëveshjesh sigurie duhet të zbatohen përgjatë kufirit të përshkueshëm të Jemenit, rivaliteti mund të përhapet edhe në fusha të tjera të politikës. Rindërtimi i Gazës mund të bëhet edhe më i ndërlikuar nëse sauditët dhe emiratasit fillojnë të punojnë në kahe të kundërta. E njëjta vlen për Sirinë, ku forcimi i shtetit të ri mund të bëhet i pamundur nëse MBS-ja dhe MBZ-ja fillojnë ta shohin Levantin si një arenë rivaliteti dhe jo bashkëpunimi.
Për Trumpin, asnjë nga këto nuk do të ishte në veçanti e dobishme. /Telegrafi/