Pas një muaji e gjysmë të konfliktit në Lindjen e Mesme, Shtetet e Bashkuara dhe Irani ranë dakord të martën për një armëpushim dyjavor.
Ky marrëveshje u arrit vetëm pak më pak se dy orë para afatit të vendosur nga presidenti amerikan, Donald Trump, i cili kishte kërcënuar më parë se do të shkatërronte një “civilizim të tërë”.
Ky kërcënim, që kritikët paralajmëruan se mund të përbënte një krim lufte nëse do të realizohej, duket se u shmang në minutën e fundit.
Megjithatë, ekziston një hendek i madh mes dy vendeve, të cilat secila e paraqiti armëpushimin e përkohshëm si një fitore për vete, shkruan cnn.
Armëpushimi shërben si pikënisje për negociata të mëtejshme, ndërsa mbetet të shihet se cilat kushte përfundimtare mund të përfshihen në një marrëveshje që do të vendoste fundin e një lufte që ka tronditur Lindjen e Mesme dhe ka shkaktuar ndërprerjen historike të tregut global të naftës.
Çfarë kanë thënë SHBA-ja dhe Izraeli?
Donald Trump njoftoi për armëpushimin përmes një mesazhi në Truth Social, duke theksuar se marrëveshja u arrit me kushtin që Irani të pranonte të rihapte Ngushticën strategjike të Hormuzit, përmes së cilës rrjedh një e pesta e naftës globale.
Ai shtoi se armëpushimi ishte ndërmjetësuar nga kryeministri i Pakistanit dhe shefi i tij ushtarak. Irani kishte propozuar një plan me 10 pika, të cilin Shtetet e Bashkuara e shohin si “një bazë të zbatueshme për të negociuar”, tha 79-vjeçari.
Ai tha se dy javët e ardhshme do të shërbejnë për përgatitjen e një marrëveshjeje përfundimtare, raporton Telegrafi.
Ndërkohë që armëpushimi hyri në fuqi të mërkurën, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance e përshkroi atë si një “armëpushim të brishtë” që i kishte dhënë shumë mësime rreth Iranit.
Në një intervistë për agjencinë e lajmeve AFP të martën, Donald Trump e përshkroi marrëveshjen si “fitore totale dhe të plotë”.
Megjithatë, ai nuk pranoi të tregonte nëse do të përmbushte kërcënimet e mëparshme për të shkatërruar infrastrukturën civile të Iranit nëse Teherani nuk respektonte marrëveshjen, duke thënë vetëm se “do të duhet ta shihni”.
Më vonë, pak pas mesnate, në një postim në Truth Social, ai shtoi se Shtetet e Bashkuara do të “ndihmonin në menaxhimin e trafikut në Ngushticën e Hormuzit,” duke theksuar se kjo “do të sjellë fitime të mëdha”.
Burime amerikane i thanë CNN se administrata Trump po përgatitet për negociata potenciale ballë për ballë, të mundshme në Islamabad, ku kryeministri i Pakistanit ka ftuar të dyja palët të dërgojnë delegacione.
Izraeli është pjesë e armëpushimit dhe gjithashtu do të ndalojë bombardimet ndaj Iranit, tha zyra e kryeministrit Benjamin Netanyahu, por theksoi se kjo nuk do të thotë se konflikti ka përfunduar.
Megjithatë, u bë e qartë se Libani nuk është pjesë e armëpushimit, duke u kundërshtuar deklaratave të kryeministrit të Pakistanit që pretendonte se ishte. Trump nuk përmendi Libanin në deklaratën e tij.
Çfarë ka thënë Irani?
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, deklaroi se nëse sulmet ndaj Iranit ndalen, edhe operacionet ushtarake iraniane do të ndalen.
Ai shtoi në një mesazh në platformën X se ushtria e vendit do të koordinojë kalimin e sigurt të anijeve përmes Ngushticës së Hormuzit gjatë periudhës së armëpushimit.
Agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve e Iranit, Tasnim News Agency, raportoi se Irani dhe Omani planifikojnë të vendosin tarifa tranzitimi për anijet që kalojnë përmes ngushticës gjatë armëpushimit, me fondet e mbledhura të destinuara për rindërtim. CNN ka kërkuar koment nga ministria e Jashtme e Omanit.
Këshilli i Lartë i Sigurisë Kombëtare i Iranit, organi më i lartë i sigurisë në vend, lëshoi një deklaratë më të ashpër, duke thënë se kishte detyruar Shtetet e Bashkuara të pranonin planin iranian me 10 pika si bazë për bisedime, dhe e përshkroi armëpushimin si një “dështim të qëndrueshëm” për Uashingtonin.
Deklarata gjithashtu përmendi mundësinë e bisedimeve në Islamabad, duke paralajmëruar se “nëse armiku bën edhe më të voglin gabim, ai do të përballet me gjithë forcën e Iranit”.
Cilat janë kushtet e armëpushimit?
Abbas Araghchi tha se, ndërsa Uashingtoni kishte pranuar “kornizën e përgjithshme” të planit iranian me 10 pika si “bazë për negociata”, Irani po shqyrtonte nga ana e tij një plan amerikan me 15 pika.
Detajet e plota të këtij plani amerikan nuk janë publikuar ende, por besohet se ai përfshin:
- Përkushtimin e Iranit për të mos pasur armë bërthamore
- Dorëzimin e uraniumit të pasuruar në nivel të lartë
- Kufizime në kapacitetet mbrojtëse të Teheranit
- Ndalimin e grupeve “proxy” rajonale
- Rihapjen e Ngushticës së Hormuzit
Pikat e tjera që diskutohen përfshijnë edhe njohjen e të drejtës së Izraelit për të ekzistuar, sipas dy burimeve rajonale.
Megjithatë, Irani kishte refuzuar më parë planin me 15 pika, me një zyrtar që e përshkroi kërkesën si “kryesisht të tepruar, jorealiste dhe të paarsyeshme” të hënën – pavarësisht se Trump kishte deklaruar në fund të marsit se Teherani kishte pranuar “më të shumtën e” pikave.
Ndërsa Shtëpia e Bardhë nuk ka dhënë detaje për përmbajtjen e planit iranian me 10 pika, Këshilli i Lartë i Sigurisë Kombëtare i Iranit ka publikuar pjesët kryesore të këtij plani.
CNN ka marrë këtë informacion nga zyrtarë iranianë, dhe gjithashtu është raportuar nga disa media shtetërore iraniane.
Plani përfshinte:
- Regullimin e kalimit përmes Ngushticës së Hormuzit
- Ndalimin e sulmeve ndaj Iranit dhe forcave të tij “proxy” rajonale
- Tërheqjen e forcave amerikane nga rajoni
- Kompensimin për Iranin
- Heqjen e sanksioneve ndërkombëtare dhe lirimin e aseteve të ngrira
- Një rezolutë detyruese të OKB-së për të siguruar çdo marrëveshje përfundimtare paqeje
Disa versione të deklaratës së Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Iranit, të shpërndara gjerësisht nga mediat shtetërore iraniane në gjuhën farse dhe angleze, përfshinin gjithashtu një pretendim nga Irani për të drejtën e pasurimit bërthamor.
Ambasada e Iranit në Indi publikoi gjithashtu një përmbledhje të planit 10-pikësh në llogarinë e saj të verifikuar në X, ku përfshihej “pranimi i pasurimit bërthamor”.
CNN ka kontaktuar zyrtarë amerikanë dhe ministrinë e Jashtme të Iranit për komente të mëtejshme.
Në intervistën e tij për AFP, Donald Trump theksoi se uraniumi i Iranit do të trajtohej “në mënyrë të përkryer ose nuk do ta kisha zgjidhur marrëveshjen”. /Telegrafi/