Mungesa e këtij mikroelementi lidhet me funksionin e tiroides, por teprimi mund të jetë i rrezikshëm
Përveç elementeve themelore kimike si karboni, oksigjeni, hidrogjeni dhe azoti, organizmi varet edhe nga një sërë substancash të tjera që janë të pranishme në sasi shumë më të vogla, por kanë një rëndësi biologjike jashtëzakonisht të madhe. Ndër to veçohen oligoelementet – mikroelemente pa të cilat funksionimi normal i qelizave, indeve dhe organeve nuk do të ishte i mundur. Një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të kësaj grupi është seleni.
Sa selen na nevojitet për kryerjen normale të funksioneve
Marrja e rekomanduar ditore varet nga mosha, gjinia dhe gjendja fiziologjike. Fëmijëve u nevojiten midis 20 dhe 40 mikrogramë në ditë, adoleshentëve dhe të rriturve rreth 50–60 mikrogramë, ndërsa nevojat e grave shtatzëna dhe atyre që ushqejnë me gji sillen rreth 60 mikrogramë. Te personat e moshuar rekomandimet janë disi më të larta, pasi me kalimin e viteve zvogëlohet përthithja dhe rritet nevoja për mbrojtje antioksiduese.
Seleni është i domosdoshëm për shëndetin e gjëndrës tiroide
Gjëndra tiroide është organi me përqendrimin më të lartë të selenit për gram indi. Seleni është i nevojshëm për enzimat që mundësojnë shndërrimin e tiroksinës (T4) në trijodtironinën biologjikisht aktive (T3). Për këtë arsye, mungesa e selenit lidhet me çrregullime të funksionit të gjëndrës tiroide, përfshirë tiroiditin Hashimoto dhe hipotiroidizmin. Meta-analizat e studimeve klinike kanë treguar se suplementimi me selen te personat me sëmundje autoimune të tiroides mund të ulë nivelin e antitrupave dhe të lehtësojë simptomat e sëmundjes, transmeton Telegrafi.
Seleni si antioksidant kyç
Një nga rolet më të rëndësishme të selenit shfaqet në pjesëmarrjen e tij në mbrojtjen antioksiduese të organizmit. Ai është pjesë përbërëse e enzimës glutation-peroksidazë dhe e selenoproteinave të tjera, të cilat kanë për detyrë të neutralizojnë radikalet e lira dhe të parandalojnë dëmtimin e membranave qelizore, ADN-së dhe proteinave. Stresi oksidativ konsiderohet bazë e shumë sëmundjeve kronike, përfshirë sëmundjet kardiovaskulare, çrregullimet neurodegjenerative dhe plakjen e parakohshme.
Hulumtimet shkencore tregojnë se seleni vepron në sinergji me vitaminën E, por edhe me vitaminat C dhe A, duke rritur më tej kapacitetin e përgjithshëm antioksidues të organizmit. Falë këtij mekanizmi, seleni kontribuon në ruajtjen e shëndetit të lëkurës, ngadalëson proceset e plakjes dhe forcon rezistencën e qelizave ndaj ndikimeve të jashtme të dëmshme.
Ndikimi në enët e gjakut dhe metabolizmin
Seleni ka rol të rëndësishëm në mbrojtjen e enëve të gjakut dhe qelizave të gjakut nga dëmtimi oksidativ. Studimet tregojnë se marrja adekuate e selenit mund të kontribuojë në uljen e nivelit të kolesterolit LDL dhe në reduktimin e proceseve inflamatore në endotelin e enëve të gjakut. Ai është veçanërisht i rëndësishëm për personat që janë të ekspozuar ndaj stresit të shtuar oksidativ, si duhanpirësit, personat që konsumojnë alkool, si dhe ata që jetojnë në mjedise me nivel të lartë ndotjeje.
Seleni dhe sistemi imunitar
Shumë studime shkencore konfirmojnë se seleni ka rol qendror në rregullimin e përgjigjes imunitare. Ai ndikon në pjekjen dhe aktivitetin e limfociteve T, rrit efikasitetin e qelizave NK dhe stimulon prodhimin e antitrupave. Studimet kanë treguar se personat me nivele më të ulëta të selenit në gjak kanë përgjigje më të dobët ndaj infeksioneve dhe vaksinimit, ndërsa marrja adekuate lidhet me rikuperim më të shpejtë dhe rrezik më të ulët për infeksione të rënda.
Dëshmitë shkencore për rëndësinë më të gjerë të selenit
Disa studime të mëdha dhe analiza të shumta të mëvonshme kanë treguar se seleni, në forma të caktuara biologjike, mund të ketë rol mbrojtës në parandalimin e disa sëmundjeve malinje, falë metabolitëve si metilselenoli, të cilët ndikojnë në proliferimin qelizor dhe vdekjen e programuar të qelizave. Gjithashtu, seleni është i domosdoshëm për lëvizshmërinë normale të spermatozoideve, funksionin e muskujve dhe ruajtjen e masës muskulore, si dhe për ngadalësimin e proceseve të plakjes biologjike.
Ku gjendet seleni dhe si hyn në organizëm
Substanca si selenatet njihen si elemente minerale dhe në organizëm hyjnë ekskluzivisht përmes ushqimit. Seleni në trupin e njeriut është i pranishëm në gjurmë, ndërsa përqendrimet më të larta gjenden në mëlçi, veshka, gjëndrën tiroide dhe muskuj. Marrja e tij varet para së gjithash nga mënyra e ushqyerjes, por edhe nga zona gjeografike, pasi sasia e selenit në bimë dhe kafshë varet drejtpërdrejt nga përmbajtja e këtij elementi në tokë.
Burimet më të mira ushqimore të selenit janë peshku, frutat e detit, mishi i kuq, të brendshmet, vezët dhe drithërat integrale. Sasi të konsiderueshme gjenden edhe në hudhër, majanë e birrës, farat e lulediellit, frutat e thata, bananet, si dhe në arrat, ku arra braziliane konsiderohet një nga burimet natyrore më të përqendruara. Selen mund të marrim edhe përmes disa ujërave minerale që e përmbajnë natyrshëm.
Kush është në rrezik nga mungesa
Mungesa e selenit shfaqet më shpesh te personat me ushqyerje të njëanshme dhe të varfër me proteina, te duhanpirësit, alkoolistët, personat me sëmundje të sistemit tretës, si dhe te vegjetarianët dhe të moshuarit. Përdorimi afatgjatë i kontraceptivëve oralë, si dhe masa e reduktuar muskulore në disa sëmundje kronike, mund të kontribuojnë gjithashtu në deficit.
Simptomat e mungesës përfshijnë anemi, dobësi muskulore, tonus të ulur, ndryshime në lëkurë, flokë dhe thonj, si dhe rënie të përgjithshme të imunitetit.
Kujdes me suplementet
Edhe pse suplementimi mund të jetë i arsyetuar në rast të deficitit të provuar, me marrjen shtesë të selenit duhet vepruar me shumë kujdes. Tejkalimi i dozës ditore prej 400 mikrogramësh mund të çojë në efekte toksike, përfshirë rënien e flokëve, çrregullime neurologjike, lodhje kronike dhe dëmtim të mëlçisë. Suplementimi i pakontrolluar afatgjatë, madje edhe në doza të moderuara, lidhet me rritje të rrezikut për zhvillimin e diabetit tip 2, prandaj rekomandohet konsultim i detyrueshëm me profesionist shëndetësor.
Ushqyerja e larmishme dhe e balancuar, veçanërisht e tipit mesdhetar, në shumicën e rasteve përbën mënyrën më të sigurt dhe më efektive për t’i siguruar organizmit sasinë optimale të selenit. /Telegrafi/