Nga Roma e lashtë deri në epokën e inteligjencës artificiale [IA], njerëzit e kanë çmuar origjinalitetin, por vija ku mbaron ndikimi dhe fillon kopjimi është fatkeqësisht e paqartë.
Nga: Anthony Lane / The New Yorker
Përkthimi: Telegrafi.com
Dëshiron ta humanizosh? Mund të vij më vonë, të sjell disa birra dhe, e di ti, mund t’i hyjmë një humanizimi serioz. Vështirë të rezistosh këto ditë, duke pasur parasysh çfarë është në lojë. Për studentët që kanë detyra për të përfunduar, të cilët tashmë e kanë mposhtur mërzinë duke i kërkuar ChatGPT-së të shkruajë një ese në vend të tyre, humanizuesi është mjet i IA-së që merr atë që është prodhuar, e kalon në një mulli tjetër digjital dhe e bën të tingëllojë sikur ka dalë nga një person i vërtetë. Ndër kompanitë që ofrojnë mjete të tilla janë StealthWriter, HIX AI dhe QuillBot. (Po të kishte shkruar Nabokovi fantashkencë, karakteri i tij negativ do të quhej Quillbot.) E kupton kushdo që ka rrahur e lyer me gjalpë një pirg me patate deri sa t’i bëjë pure. Është e rëndë të jetosh me mbetjet që s’u shtypën.
Ajo që më duket tërheqëse te humanizuesit është sa njerëzorë janë – domethënë, me çfarë sinqeriteti gazmor nisen nga supozimi se, si qenie të rëna nga lartë, nuk kemi zgjidhje tjetër veçse të mashtrojmë. Jo vetëm që nuk mund të mendojmë vetë, apo të shkruajmë vetë; ne vërtet nuk mund ta ndihmojmë veten, kështu që ja ku vjen teknologjia për të na kursyer dhimbjen. Harroje atë ide se, në rend të parë, mund të heqim dorë nga IA-ja duke u mbështetur në mendjen tonë, dhe se vetëmjaftueshmëria e tillë madje mund të jetë e mirë për ne. Kjo është si të sugjerosh të mësojmë të ngasim një biçikletë me rrotë të madhe përpara, duke përthithur aromat e ëmbla të gardheve ndërsa rrotullojmë pranë tyre pedalet.
Një nga problemet më të ndërlikuara në këtë fushë të re dhe bezdisëse lidhet me marrëdhënien midis IA-së dhe plagjiaturës. Mund të pohohet se të dyja janë pothuajse të njëjta, duke qenë se IA-ja mbledh sasi të pallogaritshme të dhënash nga interneti, si ato anijet e peshkimit që pastrojnë fundin e detit për karkaleca dhe peshq të sheshtë përmes rrjetave të rënda, dhe dreqi le ta hajë habitatin natyror. Një çetbot nuk është (ose ende nuk është) individ, dhe për këtë arsye nuk mban përgjegjësi morale, por të marrësh atë që ai jep dhe ta paraqesësh si punën tënde mund të interpretohet si mbajtje e mallrave të vjedhura. Kjo, të paktën, është pikëpamja që mbizotëron në disa nga kolegjet më të rrepta në Shtetet e Bashkuara. Më i rrepti që kam hasur është Universiteti Shtetëror i San Hozesë, ku këshilla e dhënë nga biblioteka “Dr. Martin Luther King, Jr.” është, për admirim, e qartë: “Nuk ka rëndësi cilin program apo softuer të IA-së përdor. Përdorimi i cilitdo prej tyre për të shkruar punimet tuaja konsiderohet një formë plagjiature”.
Çfarë është plagjiatura dhe çfarë ka qenë, dhe çfarë mund të bëhet ajo, janë pyetjet që trajtohen nga Roger Kreuz në një libër të ri interesant me titull Çuditërisht të ngjashëm [Strikingly Similar]. Ai e përkufizon plagjiaturën si “përvetësimi i qëllimshëm i fjalëve dhe ideve të dikujt tjetër pa citim ose kompensim”. Fjalë dhe ide? Goxha shumë. Gjithashtu – siç pyet me të drejtë Kreuz – sa fjalë? Apo, në të vërtetë, sa nota muzikore? Ai jep një shembull të veçantë: kur [grupi] Chiffons kënduan tri nota, në një zbritje të thjeshtë në fillim të hitit të tyre të vitit 1963, He’s So Fine – shkruar nga Ronnie Mack – pak dëgjues e parashikuan se kjo sekuencë do të bëhej thelbi i një mosmarrëveshjeje ligjore që, në mënyrë absurde, nuk do të përfundonte deri në vitin 1998. Çështja ishte nëse, kur George Harrison këndoi fjalët My sweet Lord në këngën e vitit 1970 me të njëjtin titull, ai po kujtonte, huazonte, vidhte, rezononte pa vetëdije apo imitonte rastësisht frazën melodike të Mackut. Fakti që të dy këngët ishin shumë të ndryshme në atmosferë – ish-anëtari i [grupit] Beatles i kishte veshur harmonitë e tij me një psalm Hare Krishna – ishte pa rëndësi. Për viktimën, një hajdut transcendental mbetet hajdut.
Çfarë lloj viktime je, megjithatë, kur dikush merr guximin të të bëjë plagjiaturë? Ti je fizikisht i paprekur. Nuk ke humbur portofol, varëse diamanti, apo një fëmijë. Mund të ketë një goditje në krenarinë tënde artistike, por nuk ka gjasa që ajo të dhembë sa një gisht i goditur. Privatisht, mund të ndihesh madje paksa i vetëkënaqur – i lajkatuar që puna jote meriton vjedhje. Ndoshta kjo është arsyeja se pse as Harrisoni dhe as ndonjë bitëls tjetër nuk protestuan kur ritmi i basit që hap [këngën] Taxman në [albumin] Revolver, u shfaq pak a shumë i paprekur në fillim të [këngës] Start! – kënga e pestë në albumin Sound Affects të vitit 1980 nga [grupi] The Jam. Sipas Bruce Foxtonit, basistit të The Jam, “nuk ishte e qëllimshme, por Taxman-i hyri në mënyrë të pavetëdijshme”. Siç ndodh, shpjegimi i Foxtonit i afrohet në mënyrë të habitshme vendimit të një gjykatësi të Nju-Jorkut në vitin 1976, Richard Owen, i cili pohoi se, megjithëse përdorimi nga Harrisoni i [këngës] He’s So Fine nuk kishte qenë i qëllimshëm, “nënndërgjegjja e tij e njihte tashmë”. E frikshme.
Nuk është aspak lajm se nënndërgjegjja mund të kërkojë një çmim të madh, megjithëse edhe Freudi do të ishte ngrysur për shumën – më shumë se dy milionë dollarë – që Oweni urdhëroi Harrisonin të paguante. (Shuma u ul më vonë, por kjo nuk ishte, aspak, fundi i çështjes.) Pra, duke pasur parasysh ngjashmërinë, pse The Jam nuk hasën në telashe? Epo, bitëlsat nuk kishin nevojë për paratë, edhe pasi kishin paguar atë që e konsideronin si e tepërt në taksa, dhe mund të ketë ndodhur që homazhi, ashiqare ose jo, t’u dukej si diçka që u takonte me të drejtë. I rrallë ishte artisti krijues, pas vitit 1970, që nuk u trazua duke u lëkundur në dallgët që lanë bitëlsat. Kreuzi nuk e përmend The Jam-in në librin e tij, por ai na orienton përmes çështjes Harrison, duke arritur në një nyje që, dashtë Zoti, nuk do të zgjidhet kurrë krejtësisht:
Nëse mendja e pavetëdijshme nuk ka statut kufizimi, atëherë bëhet e vështirë të tërhiqet një vijë e qartë midis përvetësimit nga njëra anë dhe frymëzimit nga ana tjetër.
Kushdo që i hyn studimit të plagjiaturës duke shpresuar për vija të qarta, do të përballet me një mjegull tronditëse. Kjo është toka e paqartësisë. Vetëm herë pas here në Çuditërisht të ngjashëm një akt plagjiature del në pah si i vetëdijshëm, i qartë dhe kryeneç. Nëse libri ka një hero, ai është një njeri i madh i quajtur Alfred J. Carter, të cilin Kreuzi e përshkruan si “një saldator i papunë” dhe i cili, në vitin 1949, “u kap kur u përpoq të shiste një poezi të Wordsworthit te [revista] Good Housekeeping”. Cila poezi, dhe pse prishësit e qejfit në revistë e refuzuan? A nuk po kërkonin lexuesit këshilla si t’i bënin lulet e tyre narcisë të verdha dhe të këndshme? Sa më shumë poezi që mund t’u kontrabandohej nën hundë, me çfarëdo mjeti, aq më e mirë aftësia e tyre për të mirëmbajtur shtëpinë. Toka nuk ka asgjë më të qartë për të treguar sesa korja mbi një byrek pule.
Shtrirja e Çuditërisht të ngjashëm, sipas nëntitullit, shkon “nga Chauceri te çetbotët”. Megjithatë, theksi është më shumë te kohët moderne. Nuk kemi asgjë për Samuel Johnsonin i cili, ndërsa e shpallte plagjiaturën “një nga krimet më të qortueshme, megjithëse ndoshta jo më të rëndat të letërsisë”, në një ese të vitit 1753, ishte gjithashtu goxha bujar në kërkesën e tij për lehtësim: “Një përkim mendimi mund të ndodhë lehtësisht pa asnjë komunikim, pasi ka shumë raste në të cilat të gjithë njerëzit e arsyeshëm do të mendojnë pothuajse njësoj”. Nga ana tjetër, kemi Boris Johnsonin i cili thuhet bazoi një varg postimesh në Twitter në vitin 2019 mbi një shkrim anonim në blogun e një juristi. E tillë është epoka e lavdishme në të cilën jetojmë.
Ekziston një histori e përafërt që lidhet me plagjiaturën, e cila shkon kështu. Djallëzia në plagjiaturë nuk ekzistonte – ose, të paktën, nuk ushtronte një ndikim të tillë mbi ndërgjegjen kolektive – përpara epokës romantike, me këmbënguljen e saj të bezdisshme mbi “origjinalitetin”. Para kësaj, konsiderohej jo vetëm e mbrojtshme, por edhe e natyrshme që një person i përkushtuar ndaj veprave krijuese të vazhdonte përmes imitimit: studioje modelet e tua, mësoje t’i kopjoje dhe kështu ke mprehur aftësinë tënde. Vetëm atëherë ishe i kualifikuar të ndërmerrje një vepër të menduar prej teje e cila, siç është e natyrshme, do të vazhdonte të tregonte shenja të paraardhësve të saj.
Sado i përmbajtur që tingëllon, ky proces na ka lënë, në masë, një pasuri të pakontrollueshme objektesh të bukura. Në shikim të parë, Martesa e Virgjëreshës e Raphaelit nga viti 1504, është pothuajse një ripunim i drejtpërdrejtë i të njëjtit subjekt siç ishte pikturuar në vitet pararendëse nga Perugino, tek i cili Raphaeli kishte qenë nxënës. Por, duhen njëqind shikime, ose më shumë, për të matur se çfarë ka ndryshuar: mënyra se si prifti në qendër, në mes të kompozicionit, anon kokën dhe gjallëron simetrinë deri atëherë të ftohtë të përbërjes; elaborimi i tempullit pas tij, me figura që tani mbushin dy nga harqet e tij; dhe pamja e tendosur e një pretendenti që thyen një shkop mbi gjurin e tij nga zemërimi se është zëvendësuar nga Jozefi. E gjen veten duke u përgatitur për goditjen. (Në pikturën e mëparshme, ai e përkul shkopin lehtas mbi kofshë.) A u tundua Perugino, mjeshtri i tejkaluar nga nxënësi i tij, të thyejë diçka gjithashtu? Apo e duartrokiti këtë shembull të sistemit imitues në veprim? Nuk e dimë. Një gjë që ai nuk bëri, me siguri, është ta çonte Raphaelin në gjyq dhe ta padiste për dredhitë e tij.
Kaloni njëqind vjet apo më shumë përpara, në vitin 1602, dhe gjejmë një anglez të quajtur Thomas Lodge duke marrë titullin [doktor] M. D. nga Universiteti i Oksfordit. Ai ishte një shpirt aventurieri, që kishte qenë deri në Brazil, dhe autor i Rozalindës [Rosalynde], një proto-roman i njohur, i mbushur me ngjarje, që thuhet se u shkrua në det. Ai u botua në vitin 1590; a ishte Lodge tani në dijeni se ai, ndërkohë, ishte plaçkitur në një dramë të kohëve të fundit, Siç të pëlqen [As You Like It]? Ka gjëra të paparashikueshme këtu: na mungon dëshmia përfundimtare se drama madje është vënë në skenë gjatë jetës së Shakespeareit. Megjithatë, nuk mund të mohohet përvetësimi i tregimit në prozë. Është e vërtetë që Shakespearei kishte shtuar personazhet e Toçstonit dhe Zhakut duke tallur lojën e dashurisë dhe duke e mjegulluar me zhgënjim; por, pjesa më e madhe e subjektit është ashiqare Lodge. Nëse, sipas standardit tonë, kjo është ashiqare plagjiaturë, kundërpërgjigjja e qartë është se standardi i fillimit të shekullit të shtatëmbëdhjetë ishte një gjë krejt tjetër. Sa ndryshe, megjithatë?
Në fillim bënte punë të vogla, mblidhte e grumbullonte,
Blinte të drejtat për drama të vjetra; tani, i rritur
Me pak pasuri dhe nam në skenë,
I merr të gjitha, e bën zgjuarsinë e secilit të vetën.
Kjo është një pjesë e një soneti nga Ben Jonsoni, me titull Mbi poetin majmun [On Poet-Ape]. Ai u botua në vitin 1616, viti i vdekjes së Shakespeareit. Nëse poezia ka apo jo të bëjë me Shakespearein, kjo është një çështje debati mes studiuesve, por ajo që del prej saj është zemërimi. Jonsoni e drejton përbuzjen e tij jo vetëm ndaj plagjiatorëve, por edhe ndaj budallait të zakonshëm (dëgjuesit të plogët e gojëhapur) që gëlltit mashtrimin. I njëjti padurim qëndron dhe përhapet, tridhjetë vjet më vonë, në Pseudodoxia Epidemica (1646), një traktat nga Thomas Browne, i cili shpreh një kërkesë të ashpër – “Do të doja që njerëzit të mos kënaqeshin ende duke u zbukuruar me penat e të tjerëve” – dhe bën një vërejtje të rëndësishme se kemi të bëjmë më pak me një modë bezdisëse sesa me një çarje të përhershme në natyrën njerëzore. “Plagjiatura nuk e pati lindjen me shtypshkronjën, por filloi në kohën kur vjedhjet ishin të vështira”, shkruan ai.
Në dritën e ankesave të tilla, ndoshta duhet të përshtatim rrëfimin e përcaktuar. Duket se gjithmonë ka pasur shpirtra të zgjedhur që gjejnë gabim te plagjiatura dhe të cilët refuzojnë ta shpërfillin atë si imitim për respekt. Do të ishte gabim, sigurisht, të mendohej se ankthi i pakëndshëm që sillet rreth plagjiaturës së sotme, i lehtësuar nga IA-ja, është diçka e veçantë për ne; teknologjia është e paprecedentë, por jo temperamenti. Për një këndvështrim të shëndoshë, rekomandoj pak udhëtim në kohë. Provoni Kopja origjinale: Plagjiatura dhe origjinaliteti në letërsinë e shekullit të nëntëmbëdhjetë [Original Copy: Plagiarism and Originality in Nineteenth-Century Literature, 2007] të Robert Macfarlaneit – një zhytje marramendëse në qëndrimet e romantizmit të vonë – ose, për një udhëtim më të gjatë, Plagjiatura në letërsinë latine [Plagiarism in Latin Literature, 2012] të Scott McGillit, i cili i bën plagjiatorët e sotëm dhe kundërshtarët e tyre të duken si të paguximshëm. Më pëlqen tingulli i Kuint Oktavian Avitusit i cili, siç duket, bëri tetë vëllime për të treguar se çfarë plagjiatori kronik ishte Virgjili. Virgjili! Historiani Sallust, ndërkohë, u tall nga një njeri i quajtur Lenaeus si lastaurum et lurconem et nebulonem popinonemque, që McGilli e përkthen si “dylber, grykës, maskara, pijanec”. Por, kjo nuk ishte më e keqja. Më e keqja ishte se ai ishte plagjiator.
Një nga aspektet e këndshme të plagjiaturës është se ajo nuk ekziston – jo në sytë e ligjit, domethënë, dhe veçanërisht jo nëse ata sy që janë amerikanë. Ekziston ligji i pronësisë intelektuale dhe një ligj që ndalon tregtinë e mallrave të falsifikuara. Ka ligje kundër shkeljes së të drejtës së autorit. Megjithatë, nëse plagjiatorët dërgohen në burg, kjo nuk ndodh sepse kanë vjedhur një copë poezie, apo gjysmën e një balade të mirë, dhe e kanë paraqitur si të tyren. Plagjiatura, me gjithë respektin për Dr. Johnsonin, nuk është krim. Është mëkat.
Në mendjen e atij që bën plagjiaturë, shpeshherë ajo që është kryer është asgjë më pak se një fyerje. Kur shkrimtari i fantashkencës Harlan Ellison pa [filmin] Terminatorin [The Terminator, 1984] e James Cameronit, ai vendosi se skena hapëse, me luftëtarë futuristë që luftojnë në një peizazh të shkatërruar, me laserë që flakëronin, ishte dhe mund të ishte vetëm një kopjim i Ushtarit [Soldier], episodit njëzet vjet të vjetër të Përtej reales [The Outer Limits] për të cilin ai kishte shkruar skenarin. U ngritën akuza. Studioja e filmit, Orion Pictures, zgjodhi çështjen jashtë gjyqit për një shumë të padeklaruar dhe, që atëherë, titrat në fund të filmit mbajnë formulimin e sikletshëm “Mirënjohje për veprat e Harlan Ellisonit”. Cameroni i pakënaqur citohet të ketë thënë: “Ishte marrëveshje shumë e keqe, nuk kisha lidhja me të dhe nuk jam dakord”, megjithëse të paktën pati kënaqësinë të shihte se filmi i tij e përmirësonte serinë televizive për një mijë herë. Megjithatë, sa i përket ligjit, marrëveshjet e këqija janë zonë e errësirës.
Dikush që ka menduar për këto detaje është Richard Posner, një ish-gjykatës qarku dhe një studiues i shquar i së drejtës. Rrallëherë Posneri duket i pakënaqur nga kaçubat e konfuzionit përmes të cilave ai përpiqet të hapë një shteg, dhe Libri i vogël i plagjiaturës [The Little Book of Plagiarism, 2007] e shfaq atë në formën e tij më të mprehtë. Gjejmë shaka të lehta (“pranimi gjyqësor i autorësisë në hije nga ndihmësit ligjorë është jashtëzakonisht i rrallë”), si dhe qortime për kolegët e tij (“gjyqtarët ndonjëherë i quajnë shkelësit e të drejtës së autorit ‘plagjiatorë’, megjithëse nuk ka fshehje”), por ajo që i jep forcë librit është zelli i palodhur me të cilën Posneri përcakton dhe ripërcakton termat e tij derisa bien dakord, për momentin, të rrinë pa lëvizur. Ai propozon që një mënyrë për ta trajtuar plagjiaturën është si “kopjim mashtrues pa pëlqim” dhe kjo shprehje, megjithëse nuk del lehtë nga gjuha, më duket më e kujdesshme dhe më e dobishme.
Herë pas here, Posneri largohet nga linja kryesore e tezës së tij dhe hyn në psikologjinë e plagjiaturës – motivet si të atyre që bien në të, si të ishte varësi, ashtu edhe të atyre që e zbulojnë. “Dënimet më të zakonshme për plagjiaturën jashtë mjedisit shkollor nuk kanë fare të bëjnë me ligjin”, shkruan ai. “Ato janë turpërimi, poshtërimi, përjashtimi dhe ndëshkime të tjera të turpshme që imponohen”. Pse ndodh kjo? Pjesërisht, sipas Posnerit, sepse plagjiatura është “në mënyrë të turpshme e dorës së dytë; praktikuesit e saj janë të mjerë, pothuajse qesharakë”. Sipas kësaj logjike, politikani që vjedh copëza nga retorika e dikujt tjetër (edhe nëse vetë vjedhja kryhet nga shkruesit e fjalimeve) përqeshet sikur të ishte kapur duke parë pornografi. Unë do të shkoja më tej se Posneri dhe do të sugjeroja se pikërisht sepse nuk ka ligje për plagjiaturën, zona përreth është kaq e pakontrolluar. Pa pengesat e legjislacionit, grindja del jashtë kontrollit.
Në mungesë të policëve, ke vigjilentët, dhe Kreuzi ka një kapitull të mirë, Gjuetarët e plagjiaturës që përshkruan veprimtaritë interesante të industrisë së ndjekjes së të vërtetës. Kjo është bërë modë që nga botimi i librit të Posnerit, pothuajse njëzet vjet më parë. Mësojmë për një maturant në Shkolla e Mesme e Parkersburgut, në Virxhininë Perëndimore, i cili zbuloi se një fjalim diplomimi i mbajtur në vitin 2019 nga drejtori Kenneth DeMoss, kishte ngjashmëri të tmerrshme me një fjalim të mbajtur nga Ashton Kutcher “gjatë pranimit të çmimit Nickelodeon Teen Choice Ultimate Choice në vitin 2013”. Dhe, ju mendonit se Virgjili ishte hajdut. DeMossi u pezullua për plot pesë ditë pa pagesë, siç mësojmë, ndërsa akuzuesi i tij u sulmua sepse e denoncoi. (Një ligësi e tillë e ulët kërkon të përfundojë në një roman.) Kreuzi nuk na tregon nëse studimet mbi Kutcherin kanë marrë hov që atëherë, por, falë përpjekjeve të tij, tani jam në dijeni të VroniPlag Wiki-it, “një bashkëpunim i mbështetur nga publiku i krijuar për të zbuluar dhe ekspozuar plagjiaturën në disertacionet gjermane”. Njeri, këta provokatorë dinë si të argëtohen.
Shko përtej hetimit në internet dhe arrin te diçka më e vjetër dhe pafundësisht më e çuditshme: gjuetari i plagjiaturës, vetë ulërima e të cilit është një vepër arti. Emri Ivan Goncharov nuk shfaqet në Çuditërisht të ngjashëm, dhe kjo është për të ardhur keq, sepse ai e trondit çdo diskutim mbi shtytjen për plagjiaturë. Fama e Goncharovit mbështetet fort te Oblomovi, romani i tij i vitit 1859 për një njeri aq të zhytur në apati saqë një nga përpjekjet e tij heroike përbëhet thjesht në ngritjen nga shtrati. Më pak i njohur është Një histori e pazakontë [An Uncommon Story], i cili u shkrua disa vite para se Goncharovi të vdiste, në vitin 1891, dhe nuk u botua deri në vitin 1924. Libri është i çmendur, dhe aq më i çmendur për faktin se është sinqerisht i tillë pa asnjë të qeshur. Metoda e kësaj çmendurie është e qartë: Goncharovi pretendon se është viktimë e plagjiaturës, me gjithnjë e më shumë dinakëri dhe mashtrim, nga Ivan Turgenevi, i cili dikur kishte qenë miku i tij. Konkretisht, Foleja e fisnikëve [Home of the Gentry], romani më elegant i Turgenevit, thuhet se është nxjerrë, pa turp, nga Shkëmbi [Malinovka Heights] i Goncharovit, pavarësisht faktit – dhe këtu patologjia e xhelozisë bëhet vërtet e frymëzuar – se ky i fundit doli dhjetë vjet pas të parit. Për Goncharovin, kronologjia e pakëndshme e vërteton pikëpamjen e tij; në bisedë, thotë ai, kishte përmendur lirshëm planet e tij për personazhe dhe koncepte të ndryshme, vetëm që Turgenevi t’i fshihte dhe pastaj t’i fuste në prozën e tij, duke u siguruar të botonte i pari dhe kështu të paraprinte në akuzat për plagjiaturë. Ligësi! Shihni si vepron djalli:
Gradualisht fillova të kuptoja idenë se Turgenevi po përhapte gënjeshtra për mua: se në fakt ai po bredhte duke u thënë njerëzve se më kishte treguar historitë e tij, se unë e kisha zili dhe se unë isha ai që përhapte thashetheme dhe shpifje për të – në vend që të ndodhte e kundërta – kur ishte ai që po shfrytëzonte vullnetin tim të mirë.
E kuptove? Me të drejtë, Një histori e pazakontë duhet të jetë e palexueshme, megjithatë shpëtohet nga qëndrueshmëria e madhe e akuzimit të saj. Asnjë trishtim nuk e prish pastërtinë e paranojës së saj. Në gojën e një mjeshtri si Goncharovi, të qash keq nga dukja – ose, të paktën, nga perceptimi – e plagjiaturës merr një gjallëri të habitshme. Xhevahiret e vjedhura mund të bëjnë mrekulli për imagjinatën, edhe nëse janë të fshehura në një kasafortë.
A ekziston diçka si plagjiaturë e mirë? A mund të bësh mëkat drejt shpëtimit? Në aspektin akademik, jo; kërkesa për citim të ndershëm dhe të saktë të burimeve do të vazhdojë, dhe duhet, të tingëllojë po aq fuqishëm sa gjithmonë. Joshjet e riprodhimit digjital, përmes të cilit prerja dhe ngjitja është më pak e mundimshme sesa të fshish hundët, dhe syzet inteligjente që mund të udhëzohen për të fotografuar çdo gjë që ndodhet brenda shikimit tuaj, nuk japin një ogur të mirë, dhe faqja e parafundit e Çuditërisht të ngjashëm e gjen Kreuzin në një ton të të errët profetike. “Konsumi i pronës intelektuale pa paguar për të”, shkruan ai, “mund të funksionojë si drogë e lehtë që normalizon aktin e përvetësimit”.
Nëse kjo është forma e gjërave që do të vijnë, do të jetë e vështirë të kontrollohet. Më jepni një grabitës të së kaluarës së humbur, çdo ditë, dhe faluni mungesën e shënimeve në fund të faqes. Më kujtohet se kam dëgjuar Bedtime Stories, albumin e Madonna-s të vitit 1994, dhe të jam habitur nga një këngë e mjegullt e quajtur Love Tried to Welcome Me e cila përmban vargjet Por shpirti im u tërhoq prapa, / Fajtor për epsh dhe mëkat. Është një aludim i pashënuar, por i pagabueshëm ndaj George Herbertit, një nga poetët fetarë më të qëndrueshëm të fillimit të shekullit të shtatëmbëdhjetë, i cili shkroi një poezi madhështore që fillon me Dashuria më ftoi të mirëprisja: megjithatë shpirti im u tërhoq prapa, / Fajtor për pluhur dhe mëkat. Se si do të ishte ndier Herberti – i cili ishte një prift anglikan me një butësi të jashtëzakonshme – kur u citua tre shekuj e gjysmë më vonë nga dikush me një emër katolik dhe sutjene konike, fatkeqësisht nuk do ta dimë kurrë. Ironia më e kënaqshme është se, duke ndryshuar “pluhurin” e vdekshëm të zbehtë në “epshin” më të lirë dhe më të dukshëm, Madonna vetëm sa tregoi se Herberti shkruante tekste më të mira se ajo, dhe nuk mund të mos dëshiroj që ajo t’i ishte drejtuar atij më shpesh për udhëzim si verbal ashtu edhe shpirtëror. Babai megjithatë predikon.
Forma më e sigurt e plagjiaturës, sipas mendimit të përgjithshëm, është vetëplagjiatura. Vetëm ata që janë shumë këmbëngulës do të kishin guximin të padisnin veten, megjithëse jam i sigurt se Goncharovi do t’ia kishte dalë edhe kësaj. Kreuzi i lejon vetes një ndërprerje të shkurtër për këtë çështje, duke kaluar shpejt mbi thashethemet për vetëplagjiaturë në veprën e Kelly Clarksonit dhe Puccinit, përpara se të përplaset me figurën pothuaj të shenjtë të Charles M. Schulzit dhe, në veçanti, me një strip të Snoopy-t nga viti 1996 që, na thotë Kreuzi, mezi dallohej nga një tjetër i mëparshëm nga viti 1987. Zot i madh! Kështu a? A mund të ndodhë që vetëplagjiatura, larg së qenit rrëshqitje në rutinë dhe përsëritje, të praktikohet nga çdo shkrimtar, kompozitor dhe piktor i rangut të parë? Huazimi i krijimeve të tua, të punosh sërish në to dhe nxjerrja e një fitimi të ri është puna e pak alkimistëve. Dëgjojmë She loves you, yeah, yeah, yeah ndërsa All You Need Is Love fillon të zbehet, bitëlsat thirrin fantazmën e vetes së tyre më të re nga vetëm katër vjet më parë. (Duhet të jenë ndier si katër jetë.) Dhe, i dashuri dhe e dashura që kalojnë mbi fushën e gjelbër të misrit, në pranverën e Siç të pëlqen, rikujtohen, përjetësisht, në figurën e rrjedhshme të Perditës në Përrallë dimri [The Winter’s Tale]:
Kjo është vasha më e bukur prej dere të thjeshtë
Që ka shkelur ndonjëherë mbi lëndinë: çfarëdo që bën a thotë
Mban erë të një madhështie që tejkalon veten
Shumë fisnike për këtë vend.
Ne kemi një fjalë, në anglisht, për vetëplagjiaturën kaq të shpeshtë dhe kaq të frytshme, sa bëhet shenjë – erë, nëse doni – me anë të së cilës një artist njihet dhe pëlqehet. E quajmë stil. /Telegrafi/