Finlanda u ka kërkuar zyrtarëve amerikanë që të mos i përshkruajnë premtimet e ardhshme të sigurisë ndaj një Ukrainë të pasluftës si “të ngjashme me Nenin 5”, duke nënkuptuar se një gjë e tillë mund të minojë klauzolën e mbrojtjes së ndërsjellë në zemër të aleancës ushtarake të NATO-s, sipas një kabllogrami të Departamentit të Shtetit të siguruar nga POLITICO.
Kabllogrami i 20 janarit lë të kuptohet shqetësime në disa cepa mbi etiketat e përdorura gjatë bisedimeve të paqes midis Kievit dhe Moskës, transmeton Telegrafi.
Ato tregojnë se sa të ndjeshme mund të jenë disa fraza në sferën e sigurisë kombëtare, edhe kur zyrtarët thjesht përpiqen t’u ofrojnë një analogji audiencave të ndryshme.
Sipas kabllogramit, të dërguar nga Ambasada e SHBA-së në Helsinki në Uashington, Ministrja e Jashtme finlandeze Elina Valtonen diskutoi çështjen më 19 janar me përfaqësuesit amerikanë Jack Bergman dhe Sarah Elfreth, të dy anëtarë të Komitetit të Shërbimeve të Armatosura të Dhomës së Përfaqësuesve.
Valtonen nënvizoi pikëpamjen e Finlandës se Rusia është një “kërcënim strategjik afatgjatë” dhe paralajmëroi kundër një marrëveshjeje paqeje “të dobët” për Ukrainën, që do të pengonte aftësinë e saj për t’u mbrojtur kundër agresionit të ardhshëm rus, thuhet në kabllogram.
Por Valtonen paralajmëroi kundër çdo sugjerimi për garanci sigurie “të ngjashme me Nenin 5” në një Ukrainë të pasluftës, shton kabllogrami. Ajo paralajmëroi se kjo rrezikonte ngatërrimin e garancive të Nenit 5 të NATO-s me çfarëdo premtimesh dypalëshe që i bëhen Ukrainës.
Gjithashtu citohet ajo të ketë thënë se duhet të ketë një “mur mbrojtës” midis NATO-s dhe garancive të ardhshme të sigurisë për Ukrainën. Ministrja e Mbrojtjes e Finlandës bëri pika të ngjashme në një takim të mëvonshëm, sipas kabllogramit.
Neni 5 është një klauzolë kritike në paktin e NATO-s që do të thotë se një sulm i armatosur ndaj një anëtari të aleancës me 32 anëtarë do të trajtohet si një sulm ndaj të gjithë anëtarëve. NATO e ka thirrur artikullin vetëm një herë: pasi terroristët islamistë sulmuan SHBA-në më 11 shtator 2001.
Përmbajtja e dokumenteve ofron një pasqyrë të shqetësimeve të shprehura nga udhëheqës të tjerë finlandezë, të cilët kanë thënë se, ndërsa duan të ndihmojnë Ukrainën të mbrohet, koncepti i një “garancie” sigurie është një çështje më serioze për të cilën ata nuk janë gati të bien dakord ende.
Një zyrtar finlandez tha se zyra e Valtonen nuk do të komentonte mbi diskutimet konfidenciale, megjithëse nënvizoi qëllimin e hershëm të Helsinkit për ta pranuar përfundimisht Ukrainën në aleancën e NATO-s.
“Objektivi i Finlandës është të sigurojë që Ukraina të marrë marrëveshjet dhe garancitë më të forta të mundshme të sigurisë në mbështetje të një paqeje të qëndrueshme dhe të qëndrueshme. Pozicioni i Finlandës është se e ardhmja e Ukrainës qëndron brenda NATO-s”, tha zyrtari, të cilit iu dha anonimiteti për të folur për çështje të ndjeshme politike.
Ish-zyrtarë dhe analistë të NATO-s thanë se kabllogrami pasqyron shqetësimet në rritje në kryeqytete të ndryshme, se si angazhimi me një Ukrainë të pasluftës mund të ndikojë në vende individuale në planin afatgjatë.
Një problem i mundshëm është se “përdorimi i termit Neni 5 në kontekste të tjera nënkupton përfshirjen e NATO-s që në fakt nuk është pjesë e asnjërës prej këtyre marrëveshjeve të propozuara”, tha Edward Wrong, një ish-zyrtar i NATO-s.
“Finlanda dhe shumë anëtarë të tjerë të NATO-s duan të sigurohen që të kuptohet se Neni 5 është unik për NATO-n”, shtoi ai.
Elfreth, një nga ligjvënësit amerikanë me të cilët u takua Valtonen, nuk iu drejtua seancës drejtpërdrejt me ministrin e jashtëm finlandez, por tha në një deklaratë: “Nga takimet tona të shumta, më ishte e qartë se aleatët tanë të NATO-s, të rinj dhe të vjetër, janë të përkushtuar për të çuar përpara qëllimet e përbashkëta të mbrojtjes së partnerëve tanë nga ndikimet ruse dhe të tjera kundërshtare”.
Përdorimi i Nenit 5 si paralel ka shumë anë pozitive dhe negative, veçanërisht duke pasur parasysh gamën e qëndrimeve ndaj Ukrainës në NATO, thanë ish-zyrtarët dhe analistët.
Kjo ndërlikohet më tej nga gjasat që vendet individuale, ose grupe të zgjedhura vendesh – por jo vetë NATO – do t’i ofrojnë Ukrainës ndihmë sigurie në të ardhmen e afërt.
Një sfidë është se duke iu referuar Nenit 5, edhe me “të pëlqyerit” e bashkangjitur, udhëheqësit kombëtarë mund t’u japin municione politike grupeve të opozitës, tha Josh Shifrinson, një studiues në Universitetin e Maryland, College Park, i cili mbështet një politikë të jashtme më të përmbajtur.
Ekziston gjithashtu mundësia që formulimi i një premtimi sigurie ndaj Ukrainës si “i ngjashëm me Nenin 5” do ta joshë Rusinë të testojë se çfarë do të thotë vërtet kjo.
Nëse Rusia organizon një lloj sulmi të armatosur sulmi dhe vendet që mbështesin Ukrainën kanë vështirësi në përgjigje, kjo mund të ngrejë pyetje në lidhje me forcën e Nenit 5 të NATO-s, tha Rachel Ellehuus, një ish-zyrtare e Departamentit të Mbrojtjes të administratës Biden e caktuar në NATO.
Për më tepër, anëtarët e tjerë të NATO-s, veçanërisht ata në Evropë, janë shumë të vetëdijshëm për pikëpamjet e zymta të presidentit Donald Trump për aleancën. /Telegrafi/