Shumë protestues në Iran kanë bërë thirrje për rikthimin e Reza Pahlavit, djalit në mërgim të shahut (mbretit) të fundit të Iranit.
Vetë Pahlavi ka inkurajuar njerëzit që të dalin në rrugë. Por kush është ish-princi i kurorës dhe sa mbështetje ka ai?
I përgatitur që nga fëmijëria për të trashëguar fronin e Pallatit të Iranit, Reza Pahlavi po ndiqte trajnimin si pilot luftarak në Shtetet e Bashkuara kur revolucioni i vitit 1979 rrëzoi monarkinë e babait të tij.
Ai e ndoqi nga larg derisa i ati, Mohammad Reza Shah Pahlavi — dikur i mbështetur nga aleatët perëndimorë — kërkonte strehë në vende të tjera dhe më pas vdiq nga kanceri në Egjipt, raporton bbc.
Humbja e papritur e pushtetit la princin e ri të kurorës dhe familjen e tij pa shtetësi, të varur nga një rreth gjithnjë e më i vogël monarkistësh dhe dashamirësish në mërgim.
Në dekadat që pasuan, tragjedia goditi familjen më shumë se një herë: motra dhe vëllai i tij më i vogël i dhanë fund jetës, duke e lënë Reza Pahlavin si kreun simbolik të një dinastie që shumëkush e mendonte tashmë se i përket historisë.
Tani, në moshën 65-vjeçare, ai po kërkon sërish një rol në formësimin e së ardhmes së vendit të tij.
Nga shtëpia e tij në një periferi të qetë pranë Uashingtonit, mbështetësit e përshkruajnë atë si një figurë me profil të ulët dhe të afrueshme – një vizitor i shpeshtë i kafeneve lokale, shpesh i shoqëruar nga bashkëshortja e tij, Yasmine, pa masa të dukshme sigurie.
Në vitin 2022, kur një kalimtar e pyeti nëse e shihte veten si udhëheqës të lëvizjes protestuese të Iranit, ai dhe Yasmine thuhet se u përgjigjën njëzëri “ndryshimi duhet të vijë nga brenda”.
Megjithatë, vitet e fundit toni i tij është bërë më vendimtar. Pas sulmeve ajrore izraelite në vitin 2025, që vranë disa gjeneralë të lartë iranianë, Pahlavi deklaroi në një konferencë për shtyp në Paris se ishte i gatshëm të ndihmonte në drejtimin e një qeverie kalimtare në rast se Republika Islamike do të shembej.
Që atëherë, ai ka prezantuar një plan 100-ditor për një administratë të përkohshme, sipas raportimeve të Telegrafit.
Pahlavi këmbëngul se ky vetëbesim i ri buron nga mësimet e nxjerra gjatë mërgimit dhe nga ajo që ai e quan “misioni i papërfunduar” që i la pas babai i tij.
“Kjo nuk ka të bëjë me rikthimin e së kaluarës. Ka të bëjë me sigurimin e një të ardhmeje demokratike për të gjithë iranianët”, u shpreh ai para gazetarëve në Paris.
Pahlavi ka tërhequr vëmendje të re në vitet e fundit. Thirrjet “Reza Shah, qoftë shpirti yt i bekuar” – një referencë për gjyshin e tij – u dëgjuan sërish gjatë protestave kundër qeverisë në vitin 2017.
Vrasja e Mahsa Aminit gjatë paraburgimit policor në vitin 2022 ndezi demonstrata kombëtare, duke e rikthyer Pahlavin në qendër të medias.
Përpjekjet e tij për të bashkuar opozitën e fragmentuar të Iranit tërhoqën interes të kujdesshëm ndërkombëtar, por në fund nuk arritën të ruanin momentumin. Kundërshtarët argumentojnë se ai ende nuk ka krijuar një organizatë të qëndrueshme ose një medium të pavarur, pas katër dekadash në mërgim.
Një vizitë e kontestuar në Izrael në vitin 2023, gjatë së cilës Pahlavi mori pjesë në një ngjarje përkujtimore për Holokaustin dhe takoi kryeministrin Benjamin Netanyahu, polarizoi opinionin.
Disa iranianë e panë këtë si një qasje pragmatike, ndërsa të tjerë e konsideruan si një veprim që mund të largonte aleatët arabë dhe myslimanë të Iranit.
Pas sulmeve ajrore izraelite brenda Iranit, ai u përball me pyetje të vështira. Në një intervistë me Laura Kuenssberg të BBC-së, u pyet nëse mbështeste sulmet që rrezikonin jetët e civilëve.
Pahlavi theksoi se iranianët e zakonshëm nuk ishin objektivi dhe shtoi se “çdo gjë që dobëson regjimin” do të mirëpritej nga shumë brenda Iranit — një deklaratë që nxiti debat të ashpër.
Mbështetës dhe kritikë
– YouTubeyoutu.be
Sot, Pahlavi nuk e prezanton veten si një mbret në pritje, por si një figurë simbolike për pajtimin kombëtar.
Ai thotë se dëshiron të ndihmojë Iranin drejt zgjedhjeve të lira, sundimit të ligjit dhe të drejtave të barabarta për gratë — ndërkohë që vendimi përfundimtar mbi rikthimin e monarkisë ose krijimin e një republike i lihet një votimi kombëtar.
Mbështetësit e tij e shohin atë si të vetmin figurë opozitare me njohje ndërkombëtare dhe me një angazhim të gjatë për ndryshim paqësor.
Kritikët, nga ana tjetër, argumentojnë se ai mbetet tepër i varur nga mbështetja e huaj dhe vënë në dyshim nëse iranianët brenda vendit, të lodhur pas dekadash trazirash politike, janë gati t’i besojnë ndonjë udhëheqësi në mërgim.
Ndërkohë që qeveria e Iranit e paraqet atë si kërcënim, është e pamundur të matet mbështetja e tij e vërtetë pa një hapësirë të hapur politike dhe sondazhe të besueshme.
Disa iranianë ende respektojnë emrin e familjes së tij, ndërsa të tjerë frikësohen se të zëvendësosh një sundimtar të pazgjedhur me një tjetër, edhe nën maskën e demokracisë, mund të mos sjellë shumë ndryshim.
Trupi i babait të Pahlavit mbetet i varrosur në Kajro, duke pritur atë që monarkistët shpresojnë të jetë një rikthim simbolik në Iran një ditë.
Nëse princi i kurorës në mërgim do të shohë ndonjëherë atë ditë – ose një Iran të lirë – mbetet një nga shumë pyetjet pa përgjigje për një vend që ende përballet me të kaluarën e tij. /Telegrafi/
– YouTubewww.youtube.com