Përhapja e inteligjencës artificiale po krijon punë shtesë për gjykatat zvicerane, të cilat po përballen me parashtresa gjithnjë e më të gjata, të pafokusuara dhe ndonjëherë të pasakta. Edhe pse IA-ja mund t’i ndihmojë qytetarët të marrin pjesë më efektivisht në procedurat ligjore, gjykatat paralajmërojnë se dokumentet e gjeneruara prej saj mund të rrisin ndjeshëm ngarkesën e punës.
Përhapja e modeleve të inteligjencës artificiale, si ChatGPT dhe aplikacionet e ngjashme, po krijon punë shtesë për gjykatat zvicerane. Gjykatat po vërejnë një rritje të parashtresave të asistuara nga inteligjenca artificiale, veçanërisht nga individë pa përfaqësim ligjor. Këto dokumente shpesh janë të gjata, të pafokusuara dhe kërkojnë kohë për t’u shqyrtuar.
Disa gjykata zvicerane e kanë raportuar këtë zhvillim dhe kanë paralajmëruar për një rritje të ngarkesës së punës.
Që nga përhapja e ChatGPT-së dhe aplikacioneve të ngjashme, qytetarët mund të hartojnë brenda pak sekondash letra dhe parashtresa që tingëllojnë juridikisht të sakta. Kjo po ndikon në punën e gjykatave, të cilat tashmë përballen me një numër të madh çështjesh, mungesë stafi dhe afate të gjata për shqyrtimin e tyre.
Këshilli Gjyqësor i Freiburgut foli për një «mbingarkesë strukturore» në pranverë. Numri i çështjeve të reja është rritur me rreth 16 për qind që nga viti 2021, ndërsa janë shtuar edhe çështjet në pritje dhe kohëzgjatja e përpunimit të tyre.
Numri në rritje i çështjeve nuk mund t’i atribuohet drejtpërdrejt inteligjencës artificiale. Megjithatë, një anketë e kryer nga 20 MinutenMinuten në gjykata të ndryshme tregon se IA-ja po sjell një vëllim të madh tekstesh shtesë dhe po i bën procedurat individuale dukshëm më komplekse.
Parashtresa të gjata dhe argumente që nuk lidhen me rastin
Në Bernë, Aarau dhe Lucernë, gjykatat raportojnë parashtresa të gjata dhe shpesh pak të dobishme. Disa dokumente përmbajnë citime të vendimeve gjyqësore që nuk kanë lidhje me rastin konkret.
Në Bernë, veçanërisht të dukshme janë letrat që duket se janë gjeneruar nga inteligjenca artificiale, kryesisht nga persona pa përfaqësim ligjor. Gjykatat supozojnë se këto parashtresa po shkaktojnë punë shtesë, por nuk mund të përcaktojnë se sa është kjo ngarkesë.
Veçanërisht problematike në rastet urgjente
Gjykata e Qarkut të Cyrihut ofron më shumë hollësi për këtë zhvillim. Edhe pse ende nuk mund të përcaktohet nëse inteligjenca artificiale po çon në më shumë procedura ligjore, gjykata vëren se qytetarët pa përfaqësim ligjor po paraqesin gjithnjë e më shumë dokumente që duken të gjeneruara nga IA-ja.
Këto tekste mund të jenë gjuhësisht të sakta dhe formalisht bindëse, por shpesh janë tepër të detajuara, përsëritëse ose të përshtatura dobët për rastin konkret. Në disa raste, ato përmbajnë referenca të pasakta ose të parëndësishme ndaj jurisprudencës.
«Përpjekja për përpunim rritet ndjeshëm në disa raste për shkak të kontributit të inteligjencës artificiale», thuhet në një deklaratë të Zyrës së Medias të Gjykatës së Qarkut të Cyrihut.
Sipas gjykatës, kjo mund ta rrisë ndjeshëm ngarkesën e punës. Parashtresat e shumta, kërkesat shtesë, si ato për masa super të përkohshme në çështjet e së drejtës familjare, si dhe argumentet juridike me të meta, duhet të shqyrtohen me kujdes.
Kjo mund të pengojë përpunimin efikas të çështjeve, veçanërisht kur ato kërkojnë trajtim të shpejtë. Për më tepër, duke gjeneruar dokumente me shpejtësi të madhe përmes inteligjencës artificiale, palët mund t’i vonojnë procedurat pa pasur nevojë të bëjnë përpjekje të konsiderueshme.
Megjithatë, ky zhvillim ka edhe anë pozitive. Parashtresat e paqarta ose fyese janë bërë më të rralla, ndërsa personat që përballen me vështirësi mund të marrin pjesë më efektivisht në procedurat ligjore, transmeton Telegrafi.
«Gjuhë e sofistikuar, por që nuk e kap thelbin»
Edhe në Gjykatën Civile të Basel-Stadt vërehen zhvillime të ngjashme. Presidenti i saj, Patrik Müller, thotë se fillimisht parashtresat nga avokatët, veçanërisht nga firmat e mëdha ligjore tregtare, kishin tendencë të bëheshin më të gjata.
Prej rreth një viti, edhe qytetarët po i drejtohen gjithnjë e më shumë inteligjencës artificiale. Tekstet e tyre shpesh «formulohen në një gjuhë të sofistikuar ligjore», por ndonjëherë humbasin thelbin ose shpërfillin çështjet kryesore.
Müller raporton gjithashtu një rritje të konsiderueshme të kërkesave për ndërmjetësim. Ai nuk mund të provojë se kjo lidhet me inteligjencën artificiale, por e konsideron një mundësi.
Edhe në rastet kur personat e përfshirë më parë mezi reagonin, tani gjykata po merr deklarata të gjata. Kjo e rrit ndjeshëm ngarkesën e punës dhe, rrjedhimisht, presionin e përgjithshëm mbi gjykatën.
«Pyetja është se sa gjatë mund të vazhdojmë ta përmbushim mandatin tonë. Ne jemi veçanërisht në rrezik në këtë drejtim në gjykatën civile», thotë Müller.
Ai shpreh shqetësimin se sa gjatë mund të vazhdojë gjykata t’i shqyrtojë çështjet brenda një afati të arsyeshëm.
«Bëhet fjalë për sa kohë mund të vazhdojmë ta përmbushim mandatin tonë, përkatësisht vlerësimin e çështjeve brenda një afati kohor të arsyeshëm. Ne jemi veçanërisht në rrezik në këtë drejtim në gjykatën tonë civile, sepse duhet të përpunojmë rreth 6.000 çështje çdo vit», thotë ai.
Deri më tani, kjo ka qenë e mundur kryesisht sepse shumë çështje të vogla mund të zgjidheshin shpejt dhe shpesh gjendeshin zgjidhje miqësore mes palëve.
Klaus Vogel: «Më gjatë rrallë është më mirë»
Klaus Vogel, president i Shoqatës Zvicerane të Gjyqtarëve, flet për parashtresat e përgatitura me ndihmën e inteligjencës artificiale, rritjen e numrit të çështjeve të prapambetura dhe kufijtë e automatizimit të drejtësisë.
A po vërejnë gjyqtarët më shumë parashtresa të mbështetura nga inteligjenca artificiale dhe tepër të gjata?
Po, kjo është «qartësisht e dukshme», thotë Vogel. Sipas tij, janë prekur të gjitha fushat e së drejtës dhe të gjitha llojet e gjykatave.
Dokumentet juridike po bëhen më të gjata, veçanërisht ato të paraqitura nga individët, por edhe nga firmat ligjore.
«Më gjatë rrallë është më mirë», thekson Vogel.
A do të thotë kjo se procedurat ligjore mund të zgjasin më shumë, apo edhe se sistemi gjyqësor mund të bllokohet?
Dokumentet më të gjata sjellin automatikisht më shumë punë dhe, rrjedhimisht, kohë më të gjata përpunimi, thotë Vogel.
Megjithatë, mbetet hipotezë nëse inteligjenca artificiale është shkaku i drejtpërdrejtë i rritjes së gjatësisë së parashtresave, ndonëse ka shumë tregues që e mbështesin këtë dyshim.
Sipas tij, paralajmërimet për një bllokim të sistemit gjyqësor janë aktualisht të ekzagjeruara. Megjithatë, ky zhvillim duhet të ndiqet me shqetësim.
Përveç inteligjencës artificiale, në rritjen e presionit mbi gjykatat ndikojnë edhe shtimi i popullsisë dhe individualizimi në rritje i shoqërisë.
A ka shifra që tregojnë përmasat e problemit?
Jo, thotë Vogel. Zhvillimi është ende i ri dhe as vetë gjykatat nuk janë në gjendje ta përcaktojnë ngarkesën shtesë të punës që vjen nga parashtresat e përgatitura me ndihmën e inteligjencës artificiale.
Çfarë mund të bëjnë gjykatat?
Edhe sot, gjykatat mund të refuzojnë parashtresat e gjata dhe të kërkojnë përmirësimin e tyre. Megjithatë, kjo krijon punë shtesë dhe mund të sjellë probleme të reja.
Aktualisht, gjykatat po shqyrtojnë dhe testojnë përdorimin e inteligjencës artificiale kryesisht për regjistrimin e procedurave dhe kryerjen e kërkimeve. Mbrojtja e të dhënave dhe konfidencialiteti mbeten përparësi.
Vogel thekson se ushtrimi i diskrecionit gjyqësor në raste individuale «vështirë se mund t’i delegohet inteligjencës artificiale».
Nëse ky trend vazhdon, shton ai, do të jetë e pashmangshme nevoja për më shumë personel, edhe pse kjo mund të jetë politikisht jopopullore.
A do të vazhdojnë qytetarët të kenë qasje në gjykata?
Po, thotë Vogel. Edhe kufizimet e mundshme mbi përdorimin e inteligjencës artificiale në parashtresa nuk do ta ndryshonin të drejtën e të gjitha palëve për t’iu drejtuar gjykatave.
Ai vlerëson se ia vlen të shqyrtohet përdorimi i inteligjencës artificiale për të mbështetur gjykatat në çështjet e vogla dhe në procedurat me vëllim të madh.
«Njerëzit priren t’i besojnë më shumë inteligjencës artificiale sesa gjykatës»
Megjithatë, inteligjenca artificiale mund të krijojë vështirësi në të dyja rastet. Së pari, edhe çështjet e thjeshta po shoqërohen me deklarata të gjata. Së dyti, personat që marrin këshilla nga inteligjenca artificiale mund të humbasin besimin te gjykatat dhe të preferojnë të mbështeten te teknologjia.
Sipas Vogel, inteligjenca artificiale është projektuar për ta mbështetur përdoruesin sa herë që është e mundur, «ndryshe nga një avokat që i tregon klientit të tij kur është në rrugën e gabuar».
Gjykatat mund të kenë nevojë për më shumë staf dhe mjete të inteligjencës artificiale
Çfarë pritet të ndodhë më tej? Patrik Müller beson se ndalimi i inteligjencës artificiale në procedurat ligjore nuk është as realist dhe as i zbatueshëm.
Në planin afatmesëm, gjykatave do t’u nevojiten më shumë burime njerëzore, por përvoja tregon se ka pak vullnet politik për këtë.
Për Müller, për këtë arsye, është thelbësore që edhe gjykatave t’u vihet në dispozicion ndihma e inteligjencës artificiale.
«Në fund të fundit, ne duhet të jemi në gjendje të menaxhojmë vëllimin e madh të materialit që palët në një çështje gjenerojnë përmes inteligjencës artificiale», thotë ai.
Müller parashikon që një ndihmë e tillë të mundësojë regjistrimin elektronik të të dhënave dhe përmbledhjen e përmbajtjes që është vërtet relevante për çështjen.
Megjithatë, ai këmbëngul se vendimmarrja duhet të mbetet në duart e gjyqtarëve njerëzorë.
«Për mua, është thelbësore dhe e panegociueshme që vetë vendimi t’i mbetet gjyqtarit njerëzor», thekson Müller.
Për momentin, modele të tilla përdoren rrallë, kryesisht për shkak të pengesave që lidhen me mbrojtjen e të dhënave./Telegrafi/