Kur Ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriq, akuzoi autoritetet e Kosovës se po shënjestrojnë “serbët e krishterë në natën më të shenjtë të kalendarit ortodoks”, ai nuk po reagonte ndaj asnjë incidenti policor.
Ai po promovonte një kornizë të njohur dhe të qëllimshme – një që i riformulon mosmarrëveshjet administrative dhe dështimet e qeverisjes si prova të persekutimit fetar.
Ky dallim ka rëndësi. Akuzat për shtypje fetare janë ndër pretendimet më të rënda që mund të bëjë një zyrtar shtetëror.
Ato kërkojnë saktësi, prova dhe proporcionalitet. Ajo që ofroi Gjuriçi në vend të kësaj ishte përshkallëzimi i narrativës: një zhvendosje nga ligji dhe institucionet në besim dhe identitet, duke errësuar faktet dhe duke ngurtësuar qëndrimet në një moment kur normalizimi kërkon të kundërtën.
Çfarë ndodhi?
Incidentet e cituara nga Gjuriq ndodhën në prag të Krishtlindjeve Ortodokse në Mitrovicën e Veriut dhe Graçanicë. Në Mitrovicën e Veriut, Policia e Kosovës ndërhyri përkohësisht për të parandaluar vendosjen e një banderole me një përshëndetje tradicionale ortodokse të Krishtlindjeve. Banderola u kthye më vonë dhe u instalua.
Në Graçanicë, policia ndaloi për pak kohë qytetarët që po ktheheshin nga një ritual i Badnji danit dhe u kërkoi atyre të hiqnin bluzat me mbishkrime fetare.
Bluzat u kthyen. Nuk u bë asnjë arrestim. Nuk pati dhunë. Asnjë shërbesë kishtare nuk u ndërpre.
Këto fakte nuk janë në diskutim. Ajo që është në diskutim është kuptimi i tyre.
Ajo që nuk ndodhi është po aq e rëndësishme. Nuk kishte ndalim të adhurimit ortodoks. Asnjë ndalim të simboleve fetare sipas ligjit të Kosovës. Asnjë ndërprerje të liturgjive ose riteve fetare. Një fushatë persekutimi fetar nuk përmbyset brenda pak orësh, as nuk e lë të paprekur kuadrin ligjor që mbron lirinë e besimit dhe të shprehjes.
Ligj, jo besim
Kushtetuta e Kosovës dhe Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut garantojnë lirinë e fesë dhe të shprehjes.
Autoriteti i policisë për të ndërhyrë lind vetëm kur shprehja lidhet me rreziqe konkrete: nxitje, kërcënime të menjëhershme për rendin publik ose sjellje të paligjshme. Në këto raste, problemi nuk ishte mungesa e këtyre mbrojtjeve, por mënyra se si ushtrohej diskrecioni policor.
Policia e Kosovës dështoi në tri fusha. Së pari, artikulimi ligjor: urdhrat thuhet se u zbatuan pa referencë të qartë në bazën ligjore në momentin e veprimit. Së dyti, proporcionaliteti: masat e anuluara më vonë brenda disa orësh ngrenë pyetje legjitime në lidhje me domosdoshmërinë fillestare. Së treti, komunikimi: shpjegimet jokonsistente krijuan konfuzion dhe mosbesim.
Këto janë çështje qeverisjeje dhe kapaciteti, jo prova të armiqësisë fetare. Ngatërrimi i të dyjave është analitikisht i gabuar dhe politikisht i pamatur.
Strategjia e mospërfilljes
Deklarata e Gjuriçit mbështetet më pak në atë që thotë sesa në atë që lë jashtë. Ajo lë jashtë atë shprehje ligjore që në fund të fundit mbizotëroi. Ajo lë jashtë mbrojtjet kushtetuese të Kosovës. Ajo lë jashtë praninë e KFOR-it, EULEX-it, OSBE-së dhe UNMIK-ut – institucione që monitorojnë sigurinë, policinë, gjykatat dhe zgjedhjet në një nga territoret më të mbikëqyrura ndërkombëtarisht në Evropë.
Në vend të kësaj, Kosova paraqitet si një vakum informacioni, një hapësirë pa dëshmitarë, ku vetëm Beogradi mund të shohë qartë. Ky veprim retorik nuk është i rastësishëm. Një narrativë që fshin verifikimin e pavarur e ngre pohimin politik në fakt të supozuar.
Gjuriç përmendi gjithashtu një incident në Prizren, duke pretenduar se një “aktivist politik i maskuar si prift” u përpoq të prishte ose përdhoste festimet ortodokse. Referenca synon të përforcojë një pretendim më të gjerë për armiqësi fetare. Megjithatë, faktet tregojnë diku tjetër.
Episodi përfshinte Nikolla Xhufkën, një figurë fetare, statusi i të cilit është i kontestuar brenda hierarkive kishtare ortodokse .
Ky mosmarrëveshje e brendshme nuk është çështja ligjore përkatëse. Sipas ligjit të Kosovës dhe standardeve evropiane të të drejtave të njeriut, individët dhe grupet janë të lirë të përcaktojnë identitetin e tyre fetar dhe të kryejnë ritet fetare pavarësisht njohjes kanonike. Mosnjohja nga kishat e themeluara nuk e bën aktivitetin fetar të paligjshëm.
Çështja thelbësore është se episodi i Prizrenit nuk mbështet pretendimet për shtypje shtetërore të Ortodoksisë. Ritet publike ortodokse – duke përfshirë ceremonitë e hapura, të ngarkuara simbolikisht në hapësirat e përbashkëta qytetare – u zhvilluan pa ndërhyrjen e policisë.
Asnjë shërbesë nuk u ndalua. Asnjë ritual nuk u ndalua. Kur autoritetet ndërhynë diku tjetër, kjo kishte të bënte me çështje të sjelljes dhe rendit publik, jo me besimin. Ngatërrimi i të dyjave shkatërron një kufi ligjor që demokracitë evropiane duhet të ruajnë.
Pretendimi dhe besueshmëria e “Kurtit anti-kristian”
Përpjekja për ta portretizuar Albin Kurtin si person që ndjek një axhendë antikristiane has gjithashtu në një problem themelor besueshmërie: nuk i reziston shqyrtimit minimal as të realitetit personal, as të të dhënave institucionale.
Kurti është i martuar për më shumë se një dekadë me Rita Augestad Knudsen , një shtetase norvegjeze nga një vend i formuar nga një traditë e gjatë e krishterë dhe një studiuese e lartë në institutin kryesor të politikës së jashtme të Norvegjisë.
Kjo nuk ofrohet si një argument politik, as nuk duhet ekzagjeruar. Ajo ilustron një pikë më të gjerë: pretendimet për armiqësi ideologjike ndaj Krishterimit kërkojnë një nivel abstraksioni që injoron faktet e dukshme personale dhe shoqërore.
Më e rëndësishmja, qeveritë e Kurtit kanë vepruar brenda – dhe kanë mbështetur – një kornizë kushtetuese që garanton në mënyrë të qartë lirinë e fesë dhe mbron të gjitha bashkësitë fetare, përfshirë Kishën Ortodokse Serbe. Kishat funksionojnë hapur. Ritet fetare zhvillohen pa ndalime.
Besimi nuk rregullohet nga shteti. Cilado qoftë kritika që mund të drejtohen ndaj vendimeve policore ose ekzekutimit institucional, nuk ka prova të një axhende qeverisëse të drejtuar kundër Krishterimit si të tillë.
Prandaj, vazhdimësia e etiketës “anti-kristiane” pasqyron ndërtimin narrativ dhe jo analizën e politikave. Ajo zëvendëson karikaturën në vend të provave dhe identitetin në vend të sjelljes.
Për audiencën ndërkombëtare, ky dallim ka rëndësi: besueshmëria është kumulative dhe akuzat gjithëpërfshirëse që shpërfillin mbrojtjet institucionale dobësojnë seriozitetin e shqetësimeve legjitime të ngritura diku tjetër.
Instrumentalizimi i fesë
Aspekti më i rëndësishëm i formulimit të Gjuriçit nuk është pasaktësia, por metoda e tij. Duke shpërbërë besimin, etninë dhe besnikërinë politike në një identitet të vetëm – “serbët e krishterë” nën rrethim – Serbia i transformon çështjet e negociueshme të qeverisjes në absolute morale. Gabimet administrative bëhen akte përdhosjeje. Dështimet institucionale të korrigjueshme riformulohen si sulme qytetëruese.
Kjo nuk ka të bëjë me mbrojtjen e Ortodoksisë. Kulti ortodoks në Kosovë vazhdon hapur, publikisht dhe ligjërisht. Ka të bëjë me përdorimin e fesë si mburojë kundër shqyrtimit dhe si levë në një mosmarrëveshje politike mbi sovranitetin dhe autoritetin.
Efekti është ngushtimi i hapësirës për kompromis. Pasi konflikti hidhet si fetar, ligji bëhet dytësor dhe llogaridhënia dyshohet. Dialogu mbijeton në mënyrë retorike, por zgjidhja shtyhet në mënyrë strukturore.
Përgjegjësia dhe reciprociteti
Përgjegjësia e Kosovës është e qartë. Policia ka nevojë për udhëzime më të mira operative, trajnim më të fortë gjuhësor dhe kontekstual në mjedise me etni të përziera, si dhe standarde më të rrepta të shpjegimit ligjor në momentin e zbatimit të ligjit.
Gabimet duhen korrigjuar herët dhe hapur.
Përgjegjësia e Serbisë është po aq e qartë. Akuzat serioze kërkojnë prova, jo absolute. Mosmarrëveshjet për qeverisjen duhet të trajtohen si çështje ligjore dhe institucionale, jo të ngrihen në padi fetare.
Për partnerët ndërkombëtarë, ia vlen të kujtojmë gjithashtu se pretendimet për persekutim fetar e marrin forcën e tyre jo nga retorika, por nga qëndrueshmëria. Liria e fesë është një detyrim reciprok sipas normave ligjore dhe politike evropiane, jo një instrument selektiv që duhet të vendoset përtej kufijve.
Kur besimi përdoret si mburojë për objektiva politike, funksioni i tij mbrojtës dobësohet kudo – përfshirë brenda shteteve që paraqesin pretendime të tilla.
Besimi meriton mbrojtje. Ai nuk meriton rekrutim në luftë politike. E ardhmja e Kosovës do të formësohet nga ligji, institucionet dhe llogaridhënia – jo nga instrumentalizimi i besimit.