Viti 2025 shënoi një sërë ngjarjesh historike dhe zhvillimesh që ndikuan fuqishëm në politikën, ekonominë dhe shoqërinë globale.
Nga kthimi i Donald Trump në pushtet në Shtetet e Bashkuara, i cili solli ndryshime të mëdha në politikat e brendshme dhe të jashtme, te arritja e një armëpushimi delikat në Rripin e Gazës pas dy vjetësh konflikti të ashpër, ky vit ka pasur momente që nuk mund të injorohen.
Një tjetër zhvillim vendimtar ishte rritja e jashtëzakonshme e investimeve në inteligjencën artificiale, e cila jo vetëm ndryshoi tregjet dhe sektorin teknologjik, por edhe ngriti çështje të reja etike dhe ligjore në lidhje me përdorimin e saj, raporton ntv.
Përtej këtyre, 2025 u karakterizua nga kriza klimatike me ngjarje ekstreme të motit që përfshinë përmbytje, uragane dhe zjarre rekord, kriza ndërkombëtare si lufta në Ukrainë dhe tensionet në Lindjen e Mesme, dhe transformime të rëndësishme sociale, duke përfshirë protestat masive të gjeneratës Z për drejtësi sociale dhe qeverisje më transparente, transmeton Telegrafi.
Nga vjedhja spektakolare në Louvre e deri te zgjedhja e një Pape të ri, këto ngjarje treguan se bota po përballet me sfida të shumta dhe ndryshime të shpejta që do të ndikojnë për dekada në vijim.
ARMËPUSHIMI DELIKAT NË GAZA
– YouTube www.youtube.com
Presioni i madh i SHBA-së çoi në arritjen e një armëpushimi mes Izraelit dhe Hamasit, dy vjet pas fillimit të luftës. Falë marrëveshjes, të mbijetuarit e fundit të pengjeve dhe shumica e të vdekurve u kthyen në Izrael.
Në të njëjtën kohë, të burgosurit palestinez u liruan. Edhe pse thuhet se ndihmat humanitare për Gazën janë rritur, OKB dhe organizatat ndihmëse vlerësojnë se rajoni ende është larg përmbushjes së nevojave të tij.
Procesi i çarmatimit të Hamasit, pika më e ndërlikuar e planit të paqes së Trumpit, po ecën me shumë kujdes. Sulmet ajrore të fundit të Izraelit në Gaza dhe operacionet kundër Hezbollahut në Liban mbajnë rajonin në tension të lartë, ndërsa sulmet izraelite ndaj objekteve bërthamore të Iranit, me mbështetjen e SHBA-së, ishin një nga pikat kyçe të vitit.
TRUMP NË PUSHTET PËR HERË TË DYTË
– YouTube www.youtube.com
Veprimet tregtare që ndikojnë vendet e tjera, deportime masive të emigrantëve pa dokumente dhe shpërbërja faktike e disa agjencive federale…
Në muajin janar, kandidati republikan, Donald Trump rikthehet si president në Shtëpinë e Bardhë dhe ndërmerr ndryshime të shumta.
Ai dërgoi Gardën Kombëtare në shtetet demokratike, ushtroi presion mbi median dhe sulmoi programet për diversitet dhe përfshirje.
Politika e jashtme pati kontakte të gjera, por rezultatet ishin të përziera. Pakënaqësia ekonomike dhe rritja e çmimeve u pasqyruan qartë në sondazhe. Humbjet e mëdha në zgjedhjet lokale dobësuan pozitat e republikanëve para zgjedhjeve të mesit të mandatit në vjeshtën e 2025.
DIPLOMACI E PANDALSHME NË UKRAINË
– YouTube www.youtube.com
Kthimi i Donald Trumpit në Uashington përshpejtoi përpjekjet për të përfunduar luftën në Ukrainë.
Por, qëndrimi i tij i papërcaktuar mes Kievit dhe Moskës krijoi pasiguri. Akuzat e liderit amerikan ndaj presidentit ukrainas, Volodymyr Zelenskyt në Shtëpinë e Bardhë, duke e fajësuar për “shkaktimin e Luftës së Tretë Botërore”, nxiti reagime të forta.
Samiti Trump–Putin në Alaska në muajin gusht u ndërpre shpejt ndërsa SHBA-ja shpalli një paketë të re sanksionesh pasi Rusia nuk pranoi të negocionte.
Plani amerikan i prezantuar në fund të muajit nëntor u kritikua nga Zelensky dhe aleatët evropianë si i favorshëm për Moskën. Ndërkohë, forcat ruse vazhduan përparimin me humbje të mëdha, dhe qytetet ukrainase u bombarduan nga raketat dhe dronët në nivele rekord.
LUFTA TREGTARE GLOBALE
– YouTube www.youtube.com
Tarifat e larta të vendosura nga Trump mbi çelikun, aluminin dhe bakrin shkaktuan një luftë tregtare globale.
Shtetet e prekura planifikuan hakmarrje, ndërsa negociatat SHBA–BE–Kinë rezultuan me disa marrëveshje.
Negociatat vazhduan me Meksikën, ndërsa kontaktet me Kanadanë u pezulluan për shkak të një reklame që kritikonte tarifat.
Nën presion për të ulur çmimet, Trump hoqi disa taksa mbi kafenë dhe mishin e viçit në mes të nëntorit.
PAPA I RI
– YouTube www.youtube.com
Më 8 maj, pas vdekjes së Papës Françesku, 69-vjeçari Robert Francis Prevost u zgjodh lideri i 267-të i Kishës Katolike.
Kleriku nga Chicago kishte marrë shtetësinë peruane dhe mori emrin Papa Leo XIV.-të
Ai vazhdoi fokusin te të varfrit, emigrantët dhe mjedisi, duke siguruar konservatorët se nuk do të ndërmerrte veprime të menjëhershme mbi çështje si priftërimi i grave si diakonë apo njohja e martesave homoseksuale.
PROTESTAT E GJENERATËS Z
– YouTube www.youtube.com
Në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine, protestat masive u udhëhoqën nga të rinjtë nën 30 vjeç kundër standardeve të ulëta të jetesës, censurës në rrjetet sociale dhe korrupsionit.
Në Marakesh, qeveria premtoi reforma, por mbi 2000 protestues po ndiqen penalisht. Kryeministri i Nepalit, KP Sharma Oli dhe lideri i Madagaskarit, Andry Rajoelina u detyruan të japin dorëheqje, ndërsa pas zgjedhjeve në Tanzani, protestat u shtypën me forcë.
Flamuri i kapelës së piratëve nga manga “One Piece” u bë simbol i lëvizjes anti-shtypëse ndërkontinentale.
BUMI I INTELIGJENCËS ARTIFICIALE
– YouTube www.youtube.com
Korporatat teknologjike dhe investitorët derdhën miliarda në rritjen e inteligjencës artificiale (AI).
Sipas Gartner, shpenzimet për AI do të arrijnë 1.5 trilion dollarë në 2025 dhe 2 trilionë në 2026. Vlera e prodhuesit të çipeve Nvidia arriti përkohësisht pesë trilionë dollarë, duke ngjallur shqetësime për një “flluskë” të re në treg.
AI akuzohet për përhapjen e dezinformatave, ka rritje të padive për të drejtat e autorit dhe shumë kompani justifikojnë shkarkime masive me “transformimin AI”.
OpenAI është nën hetim pas një padie nga familja e një adoleshenti që kreu vetëvrasje. Kompania ka forcuar kontrollet për prindërit, dhe Kalifornia ka vendosur rregullime për chatbot-et.
VJEDHJË E MADHE NË LOUVRE
– YouTube www.youtube.com
Më 19 tetor, hajdutët me jelek pune hynë në Muzeun Louvre në Paris përmes një shkalle mobile.
Ata morën bizhuteri mbretërore me vlerë të 88 milionë eurove dhe u larguan me skuter elektrik, por humbën një kurorë të mbuluar me diamante.
Vjedhja, që bëri bujë në të gjithë botën, rihapi debatin mbi sigurinë në muzeun më të vizituar në botë. Tre persona u arrestuan si të dyshuar, por objektet e vjedhura janë ende të humbura.
OPERACIONET SHBA-së NDAJ VENEZUELËS
– YouTube www.youtube.com
Që nga muaji gusht, SHBA ka vendosur një prezencë të gjerë ushtarake në brigjet e Amerikës Latine, duke u justifikuar me luftën kundër drogës.
Javët e fundit janë kryer mbi 20 sulme ndaj anijeve që dyshohet se transportonin drogë, duke shkaktuar viktima të shumta.
Departamenti i Drejtësisë thotë se operacionet janë “ligjore”, ndërsa një zyrtar i OKB-së kritikoi “ekzekutimet pa gjyq”.
Sulmet rritën tensionet me qeverinë e Venezuelës, Nicolas Maduro, të cilin SHBA e akuzon si lider të një karteli dhe ofron 50 milion dollarë shpërblim për kapjen e tij.
NGJARJE EKSTREME KALIMI I REKORDEVE TË MOTIT
– YouTube www.youtube.com
Në Vietnam ndodhën përmbytje vdekjeprurëse, ndërsa Karaibet dhe Filipinet u goditën nga stuhitë e fuqishme.
Shkencëtarët thonë se ndryshimi i klimës e bën motin ekstrem më të shpeshtë dhe më vdekjeprurës.
Uragani Melissa shkatërroi pjesë të mëdha të Xhamajkës dhe shkaktoi përmbytje në Haiti dhe Kubë.
Në Azi Juglindore, Filipinet u goditën nga tre tajfunë brenda dy muajve.
Evropa regjistroi temperatura rekord dhe zjarre të shumta, ndërsa brigjet e Mesdheut përjetuan zjarrin më të madh në 50 vitet e fundit.
Në SHBA, zjarret nga rrufeja shkaktuan mbylljen e sezonit të gjithë anës veriore të Grand Canyon në mes të muajit korrik. /Telegrafi/