Një seri sulmesh të pazakonta kibernetike ndaj supermarketeve në shtatë vende evropiane ka ngritur shqetësime të reja për sigurinë e infrastrukturës që përdoret çdo ditë nga miliona qytetarë.
Këtë herë, objektiv nuk kanë qenë bankat, institucionet shtetërore apo sistemet ushtarake, por frigoriferët dhe ngrirësit nëpër supermarkete.
Sulmues të panjohur kanë arritur të ndërhyjnë nga distanca në sistemet e kontrollit të temperaturës, duke i rritur ato deri në 50 gradë Celsius. Pasojat kanë qenë të drejtpërdrejta: sasi të mëdha ushqimesh janë prishur dhe janë bërë të papërdorshme, ndërsa kompanitë tregtare janë përballur me dëme të konsiderueshme.
Ajo që e bën edhe më shqetësues këtë rast është fakti se ende nuk dihet kush qëndron pas sulmeve dhe çfarë synon të arrijë. Nuk ka pasur asnjë grup hakerësh që të ketë marrë përgjegjësinë, ndërsa sulmuesit nuk kanë kërkuar as para, siç ndodh zakonisht në rastet e sulmeve kibernetike përmes të cilave kompanitë shantazhohen për të rikthyer sistemet e tyre.
Pikërisht mungesa e një motivi të qartë financiar ka shtyrë ekspertët të shqyrtojnë mundësinë që këto sulme të kenë një prapavijë tjetër, ndoshta edhe politike.
Analistët e kompanisë së sigurisë kibernetike Sophos kanë identifikuar dy skenarë kryesorë. Sipas të parit, pas sulmeve mund të qëndrojë një person i vetëm, me njohuri të avancuara teknologjike, i cili vepron për arsye personale.
Skenari i dytë është më shqetësues, pasi ngre mundësinë e përfshirjes së aktorëve shtetërorë dhe njësive të specializuara për operacione kibernetike.
Dyshimet e shërbimeve perëndimore të inteligjencës janë përqendruar edhe te Rusia. Sipas vlerësimeve të tyre, Moska mund të jetë duke zhvilluar një fushatë të heshtur sabotimi në vende të ndryshme evropiane, me synimin për të krijuar pasiguri dhe për të goditur objektiva që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme të qytetarëve.
Megjithatë, Rusia nuk është e vetmja në listën e dyshimeve. Për shkak të incidenteve të ngjashme të regjistruara më herët në bazat ushtarake amerikane, vëmendja është drejtuar edhe te njësitë kibernetike të Koresë së Veriut dhe Kinës.
Deri më tani, megjithatë, nuk ka prova publike që të konfirmojnë përgjegjësinë e ndonjërit prej këtyre shteteve.
Nëse pas sulmeve qëndrojnë vërtet aktorë shtetërorë, atëherë dëmtimi i ushqimeve mund të jetë vetëm një pjesë e qëllimit. Ekspertët vlerësojnë se një operacion i tillë mund të synojë krijimin e frikës dhe pasigurisë te qytetarët, duke prekur një nga sektorët më të ndjeshëm të jetës së përditshme: furnizimin me ushqime.
Pamjet e frigoriferëve jashtë funksionit, produkteve të prishura dhe rafteve të zbrazëta mund të krijojnë përshtypjen se edhe shërbimet më themelore nuk janë të sigurta. Në këtë mënyrë, sulmi nuk do të kishte vetëm pasoja ekonomike për kompanitë, por edhe një efekt psikologjik te konsumatorët.
Zyrtarët e Bashkimit Evropian i kanë dënuar ashpër këto veprime, duke i cilësuar si përpjekje të qëllimshme për të minuar besimin e qytetarëve në sigurinë e furnizimit me produkte bazë.
Por si është e mundur që një frigorifer në supermarket të kthehet në objektiv të një sulmi kibernetik?
Përgjigjja lidhet me mënyrën se si funksionojnë sot pajisjet moderne. Shumë prej frigoriferëve dhe ngrirësve komercialë nuk janë më thjesht pajisje elektrike që punojnë në mënyrë të pavarur. Ato janë të lidhura me sisteme digjitale që mundësojnë kontrollin dhe monitorimin e temperaturës nga distanca, përmes internetit ose rrjeteve celulare.
Kjo teknologji ua lehtëson punën kompanive, të cilat mund të kontrollojnë njëkohësisht dhjetëra apo qindra pajisje në lokacione të ndryshme. Megjithatë, pikërisht kjo lidhje me rrjetin mund të krijojë dobësi nëse sistemet nuk mirëmbahen dhe nuk mbrohen siç duhet.
Sipas ekspertëve, një pjesë e pajisjeve të tilla vazhdojnë të përdorin programe të vjetruara dhe nuk marrin rregullisht përditësimet e nevojshme të sigurisë. Në shumë raste, mbrojtja e tyre nuk trajtohet si prioritet nga kompanitë, të cilat përqendrohen më shumë në funksionimin e përditshëm të pajisjeve sesa në sigurinë e tyre digjitale.
Kjo situatë krijon hapësirë për ndërhyrje të paautorizuara. Në rastin e sulmeve të fundit, pasoja e një ndërhyrjeje të tillë ka qenë shkatërrimi i ushqimeve në shkallë të gjerë, pa qenë e nevojshme që sulmuesit të marrin fizikisht në kontroll supermarketet.
Një tjetër vështirësi për hetuesit është identifikimi i autorëve. Sipas analizës së Sophos, ndërhyrje të tilla mund të mos lënë gjurmë të zakonshme të një sulmi me programe keqdashëse, duke e bërë më të vështirë rindërtimin e mënyrës se si është kryer operacioni.
Rasti ka rikthyer në vëmendje një problem që po bëhet gjithnjë e më i madh në Evropë: sigurinë e pajisjeve dhe sistemeve që janë pjesë e infrastrukturës së përditshme, por që shpesh nuk trajtohen me të njëjtin nivel mbrojtjeje si kompjuterët apo rrjetet e institucioneve të rëndësishme.
Në fund, çështja nuk ka të bëjë vetëm me frigoriferët e dëmtuar apo ushqimet e hedhura. Ajo ngre një pyetje shumë më të gjerë për sigurinë e shoqërisë moderne: nëse një sulmues mund të ndërhyjë në pajisjet që ruajnë ushqimin në supermarket, sa të mbrojtura janë sistemet e tjera nga të cilat varet jeta e përditshme e qytetarëve?
Deri në identifikimin e përgjegjësve, motivi i vërtetë i sulmeve mbetet i paqartë. Por incidentet tregojnë se kërcënimet kibernetike nuk kufizohen më vetëm te vjedhja e të dhënave apo bllokimi i kompjuterëve. Ato mund të prekin drejtpërdrejt edhe ekonominë, furnizimin me produkte bazë dhe sigurinë e përditshme të qytetarëve. /Telegrafi/