Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka thënë se vendet që bëjnë biznes me Iranin do të përballen me një tarifë prej 25% për tregtinë që bëjnë me Amerikën.
Kjo vjen ndërsa Irani po përdor forcën ndaj protestuesve, me mijëra njerëz që dyshohet se kanë vdekur deri më tani.
Kujtojmë se Trump e ka përdorur kërcënimin me tarifa edhe më parë për të ushtruar presion mbi disa vende.
Por çfarë dimë për rastin e Iranit?
Të hënën, Trump postoi në Truth Social: “Duke hyrë menjëherë në fuqi, çdo vend që bën biznes me Republikën Islamike të Iranit do të paguajë një tarifë prej 25% për çdo biznes që bëhet me Shtetet e Bashkuara të Amerikës”.
“Ky urdhër është përfundimtar… Faleminderit për vëmendjen tuaj ndaj kësaj çështjeje!”.
Por presidenti nuk ka hyrë në asnjë detaj përtej kësaj, shkruan BBC, përcjell Telegrafi.
Cilat vende tregtojnë me Iranin?
Nga mbi 100 vendet që tregtojnë me Iranin, Kina është partneri i saj më i madh i eksportit.
Gjatë vitit deri në tetor 2025, ajo bleu më shumë se 14 miliardë dollarë (rreth 12 miliardë euro) produkte nga Irani, sipas shifrave nga Monitori i të Dhënave Tregtare, të cilat bazohen në statistikat nga Administrata Doganore e Republikës Islamike të Iranit.
Kina pasohet nga Iraku, i cili mori mallra me vlerë 10.5 miliardë dollarë (rreth 9 miliardë euro) nga fqinji i saj.
Irani gjithashtu numëron Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Turqinë midis klientëve të tij më të mëdhenj.
Në fakt, eksportet nga Irani në Turqi u rritën ndjeshëm nga 4.7 miliardë dollarë (rreth 4 miliardë euro) në vitin 2024 në 7.3 miliardë dollarë (rreth 6.2 miliardë euro) vitin e kaluar.
Pothuajse të gjitha 10 eksportet kryesore të Iranit lidhen me karburantin – është një nga prodhuesit më të mëdhenj të naftës në botë.
Ai gjithashtu dërgon ushqim në vende të tjera, duke përfshirë fistikë dhe domate.
Megjithatë, Irani blen shumë më tepër artikuj bazë nga partnerët e tij tregtarë sesa eksporton.
Ushqimi përbën rreth një të tretën e importeve të Iranit, në veçanti misri, orizi, farat e lulediellit dhe vajrat, si dhe soja.
Por importi më i madh i Iranit është ari.
Në 12 muajt deri në tetor, ai importoi ar me vlerë 6.7 miliardë dollarë (rreth 5.7 miliardë euro) krahasuar me 4.8 miliardë dollarë (rreth 4.1 miliardë euro) një vit më parë.
Si mund të zbatohet tarifa?
Postimi i Trump thotë se tarifa prej 25% është “efektive menjëherë” dhe urdhri është “përfundimtar”.
Megjithatë, deri më tani nuk ka pasur detaje nga Shtëpia e Bardhë se si do të funksionojë në praktikë, ose për cilat vende konkretisht do të zbatohet.
Veç kësaj, nuk e dimë nëse do të mbulojë të gjitha vendet që merren me Iranin apo vetëm partnerët e tij më të mëdhenj tregtarë.
Është gjithashtu e paqartë nëse taksa prej 25% do të vijë përveç tarifave ekzistuese që administrata Trump ka vendosur tashmë, përcjell Telegrafi.
SHBA-të gjithashtu nuk kanë specifikuar se sipas cilit ligj do të futet tarifa e re.
Tarifat gjithëpërfshirëse të njoftuara prillin e kaluar u vendosën sipas Aktit Ndërkombëtar të Fuqive Ekonomike të Emergjencës.
Megjithatë, vlerëson shkrimi i BBC, zbatimi i tarifës së propozuar mund të jetë i vështirë.
Irani vlerësohet se ka fituar miliarda nga eksportet e naftës në vitin 2024 duke përdorur një flotë anijesh në hije që janë të vështira për t’u ndjekur dhe duke shitur naftën e tij në juan kinez në vend të dollarëve amerikanë më tradicionalë.
Si mund të ndikojë kjo në marrëdhëniet SHBA-Kinë?
Në pamje të parë, njoftimi i Trump rrezikon të rindezë konfliktin tregtar midis SHBA-së dhe Kinës.
Nëse presidenti e kishte me të vërtetë atë që shkroi, kjo do të thoshte se mallrat kineze të dërguara në SHBA duhet t’i nënshtrohen menjëherë tarifës së re prej 25%.
Megjithatë, këto tashmë i nënshtrohen një norme mesatare tarifore prej 30.8%, sipas Bloomberg Economics.
Pra, a do të vendoset tarifa e re përveç tarifës aktuale? Apo do të bëhen lëshime?
Kina ka treguar më parë një gatishmëri për t’u kundërvënë asaj që e percepton si veprim joproporcional nga SHBA-të.
Ajo e ka bërë këtë pjesërisht duke futur tarifat e veta, por më e rëndësishmja është se duke njoftuar kufizime në eksportet e metaleve të rralla, të cilat SHBA-ja ka nevojë urgjente për industritë e saj të teknologjisë së lartë.
Kina aktualisht dominon furnizimin global, duke i dhënë asaj një ndikim të rëndësishëm, gjë që e ndihmoi Pekinin të arrinte “një armëpushim të përkohshëm tregtar” me SHBA-në në nëntor që zbuti tensionet.
Pra, futja e një tarife të re prej 25% ndaj Kinës tani do të ishte shumë provokuese, dhe Pekini tashmë ka paralajmëruar se do të “marrë të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur të drejtat dhe interesat e saj legjitime”.
Analistët vënë në dyshim nëse kjo do të ndodhë vërtet, duke pasur parasysh ndikimin në botën reale të njoftimeve të mëparshme të Trump që nuk përputhen gjithmonë me titullin fillestar.
Çfarë po ndodh me ekonominë e Iranit?
Rezervat e mëdha të naftës së Iranit e bëjnë atë një nga 10 prodhuesit më të mëdhenj të naftës në botë dhe ai duhet të jetë një burim pasurie të madhe.
Megjithatë, ekonomia e tij është gjymtuar nga vitet e keqmenaxhimit të financave publike, një rënie në shitjet e naftës dhe sanksionet e ashpra ndërkombëtare.
Shumë nga 92 milionë banorët e vendit po përpiqen të përballojnë gjërat bazë si ushqimi dhe shërbimet, dhe kostoja e jetesës është në qendër të protestave në javët e fundit.
Shpenzimet e familjeve kanë ka rënë krahasuar me kulmin e vitit 2008, sipas analizës së BBC-së, dhe kufizimet qeveritare mbi aftësinë e grave për të punuar e kanë ulur shkallën e punësimit nga 42.4% në dy dekada.
Në të njëjtën kohë, gjërat janë bërë më të shtrenjta për shkak të inflacionit të lartë, i cili arriti në 48.4% në tetor, mes ndryshimeve të politikave qeveritare që kanë çuar në rënien e vlerës së rialit kundrejt dollarit amerikan.
Kjo i bën importet edhe më të shtrenjta. Këto janë edhe më të rëndësishme sepse mungesa e konsiderueshme e investimeve në sistemet e energjisë elektrike dhe ujit do të thotë se ato janë të paqëndrueshme dhe kanë minuar premtimet e qeverisë për të rritur prodhimin vendas të gjithçkaje, nga ushqimi te mallrat e konsumit.
Një ulje e subvencioneve të karburantit në dhjetor dhe potencialisht edhe më pak tregti e jashtme për shkak të këtyre tarifave të fundit do të thotë se inflacioni mund të rritet edhe më shumë dhe ta shtyjë ekonominë edhe më afër kolapsit. /Telegrafi/