Protestat në Teheran kanë hyrë në ditën e tyre të 13-të radhazi, ndërsa që nga nata e së enjtes, ndërprerjet e përhapura — dhe në disa raste pothuajse të plota — të internetit e kanë reduktuar në minimum komunikimin me brenda Iranit.
Imazhet dhe videot e kufizuara që qarkullojnë nëpër rrjete sociale dhe aplikacionet e mesazheve sugjerojnë se protestat po përhapen në disa qytete në të gjithë vendin.
Megjithatë, për shkak të kufizimeve të ashpra të lidhjes, verifikimi i pavarur i të gjitha raporteve nuk është i mundur.
Imazhet e transmetuara nga Irani mbrëmë mund t’i kujtojnë një audience gjermane ditët që çuan në rënien e Murit të Berlinit, ndërsa për shumë iranianë ato ngjallin kujtime të ditëve të fundit të regjimit të Shah Reza Pahlavi në vitin 1979.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i ka përshkruar ngjarjet si “protestat më të mëdha që ka parë ndonjëherë”.
Duke pasur parasysh shpejtësinë e zhvillimeve, ndërprerjen e komunikimeve dhe mungesën e një pamjeje të qartë të ekuilibrit të pushtetit brenda vendit, analistët po përshkruajnë disa skenarë kryesorë për të ardhmen e afërt, shkruan euronews.
Përshkallëzimi i masave të sigurisë
Një nga skenarët më të spikatur përfshin një përshkallëzim të represionit.
Të premten, Këshilli i Lartë i Sigurisë Kombëtare i Iranit nxori një rezolutë duke njoftuar një “përgjigje shumë vendimtare” ndaj protestave.
Këshilli — organi më i lartë vendimmarrës për sigurinë në vend — pretendoi se demonstratat e fundit kishin “devijuar nga kërkesat legjitime publike” dhe po drejtoheshin drejt paqëndrueshmërisë përmes “udhëzimit dhe planifikimit nga Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara”.
Ndërkohë që kjo narrativë zyrtare ndryshon ndjeshëm nga realitetet në terren, ai sinjalizon se autoritetet po e paraqesin situatën si një kërcënim për sigurinë kombëtare.
Kritikët paralajmërojnë se një kuadër i tillë në mënyrë efektive hap rrugën për përdorim më të gjerë të forcës, pasi protestuesit nuk trajtohen më si qytetarë të pakënaqur, por si agjentë të një “projekti armik”.
Ndërkohë, gjasat e goditjeve më të ashpra, arrestimeve masive dhe madje edhe përdorimit të forcës vdekjeprurëse janë rritur.
Edhe pse masa të tilla mund të qetësojnë rrugët në një afat të shkurtër, shumë analistë argumentojnë se ato vetëm sa do ta thellonin krizën e legjitimitetit të regjimit dhe do të intensifikonin ankesat e akumuluara.
Imazhet e publikuara sugjerojnë se një skenar i ngjashëm me atë të vërejtur më parë në Sistan dhe Baluchestan mund të përsëritet.
Dezertimet brenda forcave shtetërore — ose radikalizimi i tyre i mëtejshëm
Erozioni brenda radhëve të forcave të sigurisë dhe ushtarake përfaqëson një nga skenarët më kritikë.
Raportet për protesta në shkallë të gjerë në qytete të tilla si Mashhad — vendlindja e Ajatollah Ali Khamenei të Iranit — të kombinuara me referencat e Trumpit për forcat e sigurisë që po largohen, kanë tërhequr vëmendje të konsiderueshme.
Vështirësitë ekonomike, ndërgjegjësimi në rritje për fatin e regjimeve të ngjashme dhe zbulimet e vazhdueshme rreth korrupsionit të përhapur, stilit të jetesës së elitës dhe pranisë së fëmijëve të zyrtarëve në vendet perëndimore janë të gjithë faktorë që mund të dobësojnë besnikërinë brenda pjesëve të forcave të armatosura.
Në të njëjtën kohë, disa analistë besojnë se zhvillimet e natës së kaluar shënojnë një pikë kthese.
Sipas tyre, Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) mund të arrijnë në përfundimin se nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të ndërhyjnë plotësisht.
Ndërsa një veprim i tillë mund të gjenerojë frikë dhe kërcënime në një afat të shkurtër, një përballje e zgjatur mund të rrisë ndjeshëm rrezikun e dezertimeve midis forcave besnike.
Megjithatë, analistët argumentojnë se ende nuk ka ndodhur ndonjë ndryshim themelor në ekuilibrin e pushtetit.
Sipas çdo skenari në zhvillim, sugjerojnë ata, mbetet e pamundur që Republika Islamike të heqë dorë menjëherë nga kontrolli – edhe nëse ruajtja e këtij kontrolli kërkon paqëndrueshmëri të zgjatur dhe erozion të brendshëm.
Krahas represionit fizik, “lufta në internet” është bërë një element qendror i reagimit të qeverisë.
Disa ekspertë spekulojnë se autoritetet mund të jenë duke përdorur taktika të tilla si bllokimi ose ndërprerja e synuar e komunikimeve satelitore ose infrastrukturës së Starlink, përveç një mbylljeje të plotë të internetit – metoda të përdorura më parë kundër rrjeteve televizive satelitore.
Nëse është e saktë, kjo do të sinjalizonte hyrjen e Iranit në një fazë më të avancuar të kontrollit të komunikimeve dhe një përpjekje të qëllimshme për të izoluar plotësisht hapësirën e informacionit të vendit.
Vetë masa të tilla mund të pasqyrojnë thellësinë e shqetësimit të regjimit për vazhdimësinë dhe zgjerimin e protestave.
Trump, Pahlavi dhe mundësia e një rikthimi në pushtet
Vërejtjet e Trumpit në lidhje me Princin e Kurorës Reza Pahlavi i kanë shtuar një shtresë tjetër paqartësie krizës.
Ndërsa Trump e ka përshkruar atë si “një djalë të mirë”, raportet sugjerojnë se – ndryshe nga indikacionet e mëparshme – nuk është planifikuar asnjë takim i drejtpërdrejtë midis të dyve për të martën e ardhshme në Mar-a-Lago.
Spekulimet mbi anulimin variojnë nga konsideratat ligjore deri te përpjekjet për të shmangur dhënien e justifikimit për represionin ndaj Republikës Islamike, sipas pretendimeve për “ndërhyrje të huaj”.
Megjithatë, disa vëzhgues mbeten të pabindur nga këto shpjegime, duke pasur parasysh historikun e Trumpit.
Ndërkohë, sipas disa analistëve, reagimi publik ndaj thirrjes së bërë nga djali i shahut të fundit të Iranit i ka tejkaluar pritjet fillestare.
Në disa pjesë të demonstratave, thirrjet kanë synuar drejtpërdrejt kulmin e pushtetit në Republikën Islamike, ndërsa në raste të shumta janë dëgjuar referenca për rivendosjen e monarkisë ose emrin Pahlavi – një ndryshim në retorikën e protestës krahasuar me ciklet e mëparshme.
Në të kundërt, Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ali Khamenei, përsëriti të premten se sistemi “nuk do të tërhiqet”.
Në pamjet filmike të transmetuara nga televizioni shtetëror, ai i etiketoi përsëri protestuesit si “rebelë”, duke pretenduar se demonstratat i shërbenin interesave të Trumpit dhe kishin për qëllim të kënaqnin presidentin e SHBA-së.
Ai gjithashtu i përshkroi protestuesit si “individë të dëmshëm” për vendin.
Reforma e brendshme dhe skenari ‘Bonapartist’
Deri vetëm pak ditë më parë, ky skenar konsiderohej ndër rezultatet më të besueshme.
Duke pasur parasysh kostot e larta të ndryshimit të regjimit për SHBA-në, përvojën venezueliane pas ndërhyrjes së jashtme dhe faktin se ekzistenca e vazhdueshme e Republikës Islamike i shërben interesave të caktuara rajonale dhe globale, lindi ideja se një figurë nga brenda sistemit mund të ngarkohej me reforma – stabilizimin e ekonomisë pa ndryshuar rrënjësisht strukturën e pushtetit.
Pasiguria kryesore ka qenë identifikimi i një figure të tillë.
Disa e kanë përmendur ish-presidentin Hassan Rouhani; të tjerë kanë sugjeruar shfaqjen e një figure ushtarake më pak të njohur – një shpëtimtar “napoleonik” që po ndërhyn për të rivendosur rendin.
Megjithatë, disa ekspertë e hodhën poshtë rikthimin e Rouhanit si jorealist, duke argumentuar se çdo përpjekje e tij për të rihyrë në pushtet ka të ngjarë të rezultojë në largimin e tij nga përfaqësues të linjës së ashpër të lidhur me ajatollahun.
Vërejtjet e fundit të Trumpit në lidhje me opozitën e Iranit — veçanërisht Princin e Kurorës Pahlavi — kanë ndikuar në këtë ekuacion.
Megjithatë, reagimi i gjerë publik ndaj thirrjes së fundit të Pahlavit, veçanërisht që nga e enjtja, e ka dobësuar ndjeshëm këtë skenar, megjithëse nuk është eliminuar plotësisht.
As Siria dhe as Venezuela?
Një tjetër skenar që po fiton terren përfshin largimin ose ikjen e mundshme të figurave të larta të Republikës Islamike, duke i bërë jehonë elementëve të modelit sirian.
Kanë qarkulluar raportime rreth fluturimeve të dyshimta ruse, transferimeve të dyshuara të arit nga Irani dhe spekulimeve rreth një zhvendosjeje të mundshme të Khameneit dhe familjes së tij në Moskë.
Raportime të pakonfirmuara kanë dalë gjithashtu në lidhje me kërkesat për vizë nga kryetari i parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf, dhe familja e tij për në Francë, ose praninë e familjes së Abbas Araghchi gjatë udhëtimit të tij në Liban.
Në të kundërt, përvoja e Venezuelës nën drejtimin e Nicolas Maduros tregon se, ndryshe nga pritjet e hershme, struktura e pushtetit nuk është shembur dhe deri më tani ka mbetur e paprekur.
Kjo i ka bërë disa vëzhgues të sugjerojnë se objektivi kryesor i Trumpit mund të jetë largimi personal i Khameneit, i ndjekur nga caktimi i autoritetit të një figure brenda sistemit për të menaxhuar tranzicionin.
Megjithatë, duke pasur parasysh natyrën përshpejtuese dhe në zgjerim të protestave, është e paqartë nëse ky skenar mban ende të njëjtën peshë.
Një mundësi më e spikatur që po diskutohet tani është një model që nuk është as Siria dhe as Venezuela, por një model që rezulton në shfaqjen e një lidershipi më të lidhur ngushtë me Perëndimin.
Megjithatë, mbetet e pasigurt se çfarë do të pasojë largimin, vdekjen ose rrëzimin e udhëheqësit suprem.
A do të përballej Irani me fragmentim, pasiguri apo kërkesa të intensifikuara etnike dhe të pakicave? Apo a mund të kapërcente një figurë “shpëtimtare” krizat e thella strukturore të vendit?
Në këtë kontekst, lindin gjithashtu pyetje se si — dhe në çfarë mase — mund të materializohen premtimet për investime të huaja dhe deklaratat nga figura të tilla si Dara Khosrowshahi ose Elon Musk.
Ndërkohë, fuqitë globale si Kina – dhe në një masë më të vogël Rusia – nuk ka gjasa të qëndrojnë pasive dhe pothuajse me siguri do të luajnë një rol në këtë rikalibrim historik.
Në fund të fundit, nëse sinjalet e transmetuara nga Teherani gjatë orëve të fundit pasqyrojnë realitetet në terren, gjasat që qeveria të përdorë nivele më të larta dhune duket se po rriten.
Megjithatë, me aksesin në internet kryesisht të ndërprerë, këto të dhëna kapin vetëm një pjesë të kufizuar të zërave brenda Iranit, duke e bërë të vështirë vlerësimin e ndikimit të tyre të plotë në vendimet e protestuesve. /Telegrafi/