JD Vance thotë se Irani ka rënë dakord të lejojë inspektorët bërthamorë të kthehen në vend – një kërkesë kyçe e bashkësisë ndërkombëtare – me diskutimet me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA) që po zhvillohen “që sot”.
Zëvendëspresidenti amerikan tha se është bërë shumë përparim pas raundit të parë të bisedimeve midis SHBA-së dhe Iranit për të arritur një marrëveshje përfundimtare për t’i dhënë fund luftës, duke i bërë jehonë një deklarate nga ndërmjetësit, transmeton Telegrafi.
Ai tha se ekipet kishin diskutuar rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe “për armëpushimin rajonal”.
Memorandumi i mirëkuptimit (MOU) i nënshkruar javën e kaluar përfshin një angazhim për rihapjen e ngushticës dhe përfundimin e luftimeve në “të gjitha frontet” – përfshirë Libanin.
Në një deklaratë të përbashkët të lëshuar më herët të hënën, ndërmjetësit Katari dhe Pakistani thanë se pas raundit të parë të bisedimeve, SHBA-të dhe Irani kishin rënë dakord për “një plan veprimi drejt arritjes së një marrëveshjeje përfundimtare brenda 60 ditëve”.
Vance i përshkroi bisedimet si të tilla që kishin hedhur një “themel shumë të mirë” për negociatat drejt një zgjidhjeje përfundimtare.
Duke folur në Zvicër të hënën në mëngjes, zëvendëspresidenti tha se çështja bërthamore ishte “ndoshta ajo për të cilën jemi më të emocionuar si amerikanë”.
“Ky është një moment i rëndësishëm për popullin amerikan dhe një hap i parë në përfundimin e përhershëm… të një programi të armëve bërthamore në Iran”, tha ai.
Irani gjithmonë ka këmbëngulur që programi i tij bërthamor është vetëm për qëllime civile.
I pyetur nga gazetarët se kur inspektorët bërthamorë nga mbikëqyrësi bërthamor i OKB-së do të ktheheshin në Iran, Vance tha se priste që procesi të fillonte “të paktën këtë javë”, por bisedat me inspektorët dhe IAEA-n “mund të ndodhin që sot”.
Memorandumi i Mirëkuptimit 14-pikësh, i nënshkruar javën e kaluar nga presidenti i SHBA-së, Donald Trump dhe homologu i tij iranian Masoud Pezeshkian, i referohet IAEA-s, konkretisht për adresimin e rezervave të materialit bërthamor të pasuruar të vendit.
Teherani thotë se nuk po përpiqet të zhvillojë armë bërthamore, por shumë vende – si dhe mbikëqyrësi global bërthamor, IAEA, nuk janë bindur.
Në vitin 2015, Irani dhe gjashtë fuqi botërore – SHBA-të, Kina, Franca, Rusia, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar – ranë dakord për një marrëveshje bërthamore të njohur si Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit (JCPOA) pas vitesh negociatash.
Përveç kufizimit të asaj që Iranit i lejohej të bënte me programin e tij bërthamor, ajo i lejoi IAEA-së të hynte në të gjitha objektet bërthamore të Iranit dhe të kryente inspektime të vendeve të dyshimta.
Gjatë mandatit të parë të Donald Trump, në vitin 2018, ai largoi SHBA-në – e cila kishte qenë një shtyllë kyçe e marrëveshjes, duke argumentuar se ishte një “marrëveshje e keqe” sepse nuk ishte e përhershme dhe nuk trajtonte programin e raketave balistike të Iranit, ndër të tjera.
Irani pezulloi qasjen e IAEA-së në vendet të cilat më pas u bombarduan nga Izraeli dhe SHBA-të gjatë luftës 12-ditore në qershor 2025. Muajin pasardhës, organi mbikëqyrës bërthamor i OKB-së tha se kishte tërhequr inspektorët e mbetur nga vendi.
Negociatorët kryesorë iranianë u larguan nga bisedimet në vendpushimin zviceran të Bürgenstock të hënën, thanë mediat iraniane, me diskutimet teknike midis palëve që do të vazhdojnë.
Në deklaratën e përbashkët të ndërmjetësve thuhej se ishte formuar një “linjë komunikimi” “për të shmangur incidentet dhe keqkomunikimin me qëllim kalimin e sigurt të anijeve tregtare përmes Ngushticës së Hormuzit”.
Të dyja palët ranë dakord gjithashtu për krijimin e një “qelize dekonflikti” midis SHBA-së, Iranit dhe Libanit, të lehtësuar nga vendet ndërmjetëse, për t’i dhënë fund operacioneve ushtarake në Liban, thuhej në deklaratën e tyre.
Ministri i Jashtëm i Iranit, Seyed Abbas Araghchi, tha se “testi i parë i vërtetë” do të ishte qeliza e dekonfliktit në Liban.
Marrëveshja fillestare gjithashtu bënte thirrje për ndalimin e luftimeve në të gjitha frontet, por në Liban sulmet ajrore izraelite kanë vrarë të paktën 67 persona, ndërsa sulmet nga grupi i armatosur libanez Hezbollah kanë vrarë pesë ushtarë izraelitë. /Telegrafi/