Partitë e qendrës së djathtë kërkojnë që pensionimi të lidhet me vitet e kontributeve dhe jo vetëm me moshën. Modeli gjen mbështetje në publik, por përballë tij qëndrojnë sfida financiare, mungesa e të dhënave dhe rreziku i trajtimit të pabarabartë të punonjësve.
Sistemi zviceran i pensioneve po përballet me presion në rritje për reforma. Ndërsa propozimet për rritjen e moshës së pensionimit hasin në kundërshtime të forta nga qytetarët, një model alternativ po fiton mbështetje: pensionimi në bazë të viteve të punës dhe kontributeve të paguara gjatë gjithë jetës, raporton Watson.
Sipas një sondazhi të Qendrës Patronale, shoqatës së punëdhënësve në Zvicrën perëndimore, ky model gëzon popullaritet në publik. Përveç partive të majta, shumica e forcave politike kërkojnë që Këshilli Federal të paraqesë një propozim konkret për zbatimin e tij, raportojnë mediat zvicerane.
Pensionimi pas 44 vjetësh kontribute
Modeli synon të zëvendësojë moshën fikse të pensionimit me një kriter që merr parasysh kohëzgjatjen e kontributeve në sigurimin shtetëror të pleqërisë dhe të të mbijetuarve (AHV).
Sipas propozimit të Qendrës Patronale, pensionimi do të lidhej me 44 vjet kontribute. Kjo do të mundësonte që disa persona të dilnin në pension që në moshën 62-vjeçare, ndërsa të tjerët do të duhej të punonin deri në moshën 68-vjeçare, në varësi të rrugës së tyre profesionale.
Mbështetësit e modelit argumentojnë se sistemi aktual nuk e pasqyron në mënyrë të barabartë kohën gjatë së cilës qytetarët kontribuojnë në AHV.
Personat që përfundojnë një zanat mund të fillojnë të paguajnë kontribute që në moshën 18-vjeçare, ndërsa të diplomuarit universitarë shpesh hyjnë në tregun e punës në moshën 25-vjeçare ose më vonë. Megjithatë, të dy grupet, sipas rregullave aktuale, kanë të njëjtën moshë referuese të pensionimit: 65 vjeç, transmeton Telegrafi.
Kjo do të thotë se disa punonjës kontribuojnë për më shumë vite, ndërsa të tjerët, pavarësisht karrierës më të shkurtër, mund të përfitojnë pensione më të larta për shkak të të ardhurave më të mëdha.
Shtylla e dytë, një nga pengesat kryesore
Megjithëse ideja duket tërheqëse, zbatimi i saj mund të krijojë probleme të reja financiare.
Një punonjëse që del në pension në moshën 62-vjeçare mund ta marrë pensionin e plotë shtetëror, nëse i plotëson kushtet e nevojshme të kontributeve. Por pensioni nga shtylla e dytë mund të jetë më i ulët, pasi ajo ka kontribuar për më pak vite në fondin e pensioneve.
Kjo mund të krijojë një hendek të konsiderueshëm financiar për personat që zgjedhin të pensionohen më herët.
Për ta zgjidhur këtë problem, Qendra Patronale propozon që punonjësit të paguajnë pak më shumë në fondet e pensioneve gjatë viteve të tyre aktive të punës. Megjithatë, një ndryshim i tillë do të kërkonte reformim edhe të sistemit të pensioneve profesionale.
Rreziku që studentët të përfitojnë nga sistemi
Një tjetër çështje e debatueshme lidhet me studentët dhe mënyrën se si do të llogariteshin vitet e studimit.
Universitetet zvicerane u rekomandojnë studentëve të paguajnë kontributin minimal në AHV për të shmangur boshllëqet në të drejtat e pensionit. Por studentët që punojnë me kohë të pjesshme dhe fitojnë të ardhura të mjaftueshme mund t’i shmangin këto boshllëqe edhe pa paguar kontribute shtesë.
Nëse vitet e studimit do të llogariteshin si vite të plota pune, disa persona mund të arrinin më herët numrin e nevojshëm të viteve për pensionim.
Partia Popullore Zvicerane (SVP) propozon që një vit të llogaritet për pension vetëm nëse është paguar një kontribut minimal, i bazuar në të ardhura vjetore prej të paktën 36.288 frangash, sipas vlerës së përmendur për vitin 2025.
Megjithatë, ky kriter mund t’i penalizojë personat që punojnë me orar të reduktuar, kanë të ardhura të ulëta ose nuk janë në gjendje të punojnë vazhdimisht.
Si do të trajtohen punonjësit me kohë të pjesshme?
Një problem tjetër është përcaktimi i kohës reale të punës.
Në Zvicër, shumë qytetarë punojnë me ngarkesë prej 80 për qind ose më pak. Nëse sistemi i ri do të bazohej vetëm në numrin e viteve me kontribute, pa marrë parasysh përqindjen e punësimit, punonjësit me kohë të pjesshme mund të trajtoheshin njësoj si ata që punojnë me orar të plotë.
Eksperti financiar Florian Schubiger ka theksuar se personat që punojnë me ngarkesë prej 80 për qind mund të kenë, në fund të karrierës, rreth gjashtë vjet më pak punë të barasvlershme me orar të plotë sesa ata që punojnë 100 për qind.
Sipas tij, duhet të përcaktohet gjithashtu se si do të trajtohen të vetëpunësuarit. Kontrollimi i të gjitha këtyre elementeve do ta bënte sistemin dukshëm më të ndërlikuar se ai aktual.
Kundërshtimet për diskriminim
Partia Socialdemokrate (SP) dhe Partia e Gjelbër kundërshtojnë modelin e orarit të punës gjatë gjithë jetës.
Sipas argumenteve të tyre, një arsimim më i gjatë nuk garanton domosdoshmërisht të ardhura të larta apo kushte të mira pune. Për këtë arsye, personat që investojnë shumë vite në arsim, por më pas punojnë në profesione me paga të ulëta, mund të penalizohen nga modeli i propozuar.
Kritikët paralajmërojnë se një sistem i bazuar vetëm në vitet e kontributeve nuk merr parasysh mjaftueshëm dallimet në të ardhura, mundësitë profesionale dhe kushtet e punës.
Jo të gjitha profesionet kanë të njëjtën ngarkesë
Një tjetër dilemë lidhet me vështirësinë e profesioneve.
Puna në ndërtimtari, për shembull, mund të jetë fizikisht shumë e rëndë, duke e bërë më të vështirë vazhdimin e punës deri në moshën 65-vjeçare. Por edhe profesione të tjera, si kujdesi për fëmijët apo kontrolli i trafikut ajror, mund të shkaktojnë ngarkesë të madhe psikologjike.
Kjo ngre pyetjen se cilat profesione duhet të përfitojnë nga mundësia e pensionimit më të hershëm dhe si duhet të përcaktohet kjo e drejtë.
Sipas deputetit të FDP-së, Andri Silberschmidt, një mundësi e përgjithshme për pensionim të hershëm do të rrezikonte financat e AHV-së.
Disa sektorë, si ndërtimtaria, tashmë kanë mekanizma të veçantë për pensionim të parakohshëm. Nëse këtë përgjegjësi do ta merrte përsipër shteti, barra financiare për punëdhënësit mund të zvogëlohej, por kostot do të kalonin te sistemi publik.
Mungojnë të dhënat për një karrierë të plotë
Një nga pengesat më të mëdha për zbatimin e modelit është mungesa e të dhënave të plota për karrierën profesionale të qytetarëve.
Autoritetet zvicerane nuk disponojnë informacione të hollësishme për çdo profesion dhe përqindjen e punësimit të një personi gjatë dekadave të mëparshme. Për një sistem që synon të llogarisë të gjithë jetën e punës, këto të dhëna janë thelbësore.
Qeveria federale synon të krijojë mundësi ligjore për regjistrimin e profesionit dhe të ngarkesës së punës, përfshirë dallimin mes punësimit me kohë të plotë dhe atij me kohë të pjesshme.
Por edhe nëse procesi nis menjëherë, do të duheshin më shumë se 40 vjet për të krijuar një bazë të plotë të të dhënave për një brez të tërë punonjësish.
Deputetët Andri Silberschmidt dhe Patrick Hässig besojnë se vështirësitë mund të kapërcehen. Silberschmidt ka argumentuar se një propozim mund të zhvillohet relativisht shpejt, nëse ekspertët përkatës ulen së bashku për të gjetur zgjidhje.
AHV2030 pa një vendim përfundimtar
Ministrja zvicerane e Çështjeve Sociale, Elisabeth Baume-Schneider, ka nisur procesin e reformës AHV2030, me synimin për të stabilizuar sigurimin shtetëror të pensioneve dhe për të përgatitur sistemin për dekadën e ardhshme.
Deri tani, rritja e moshës së pensionimit nuk është pjesë e planeve të shpallura të reformës. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse modeli i pensionimit sipas viteve të punës do të përfshihet në një propozim konkret dhe kur mund të hyjë në fuqi.
Ekspertët paralajmërojnë se bëhet fjalë për një ndryshim të madh të sistemit, i cili mund të kërkojë të paktën një dekadë ose edhe më shumë për t’u realizuar.
Për momentin, modeli i pensionimit pas 44 vjetësh kontribute mbetet një ide me mbështetje politike dhe publike, por zbatimi i tij varet nga zgjidhja e çështjeve financiare, ligjore dhe administrative./Telegrafi/