Në debatin publik, nikotina, tymi dhe aerosoli shpesh barazohen, megjithëse shkencërisht dhe mjekësisht ato tregojnë fenomene të ndryshme.
Në cigare, duhani digjet në temperatura të larta dhe krijon tym me komponime të shumta kimike. Cigaret elektronike ngrohin një lëng dhe krijojnë një aerosol, ndërsa qeset e nikotinës nuk krijojnë as tym as aerosol. Asnjë produkt nikotine nuk është pa rrezik, por ndryshimet në mënyrën se si funksionon janë të rëndësishme për të kuptuar emetimet dhe ekspozimin ndaj substancave potencialisht të dëmshme. Prandaj, rreziku nuk vlerësohet sipas një të dhëne të izoluar, por sipas pamjes së plotë: çfarë krijohet gjatë përdorimit, ndaj cilave substanca ekspozohet një person dhe në çfarë sasie.
Një nga keqkuptimet më të përhapura theksohet edhe nga mjeku suedez dhe profesori i mjekësisë së brendshme dhe endokrinologjisë Fredrik Nyström nga Universiteti Linköping, sipas të cilit “keqkuptimi më i madh është se njerëzit nuk bëjnë dallimin midis nikotinës dhe pirjes së duhanit”.
Dallimi është thelbësor. Kur ndizet një cigare, duhani digjet dhe, përveç nikotinës, prodhon tym që përmban një numër të madh substancash toksike dhe kancerogjene. Janë produktet e djegies ato që shoqërohen me shumicën e sëmundjeve serioze të shkaktuara nga pirja e duhanit. Profesor Nyström thotë: “Ne e dimë që thithja e tymit është e dëmshme. Problemi nuk kufizohet vetëm te nikotina”.
Kjo nuk do të thotë që nikotina është e padëmshme. Ajo shkakton varësi dhe ka efekte fiziologjike në trup. Por vlerësimi i rrezikut është i paplotë nëse të gjitha produktet që përmbajnë nikotinë vendosen automatikisht në të njëjtën kategori. Është e nevojshme të merret parasysh prania ose mungesa e djegies, përbërja e emetimeve dhe substancat e tjera që ndodhin gjatë përdorimit të një produkti të caktuar.
Këto ndryshime janë baza për komunikim të besueshëm dhe të përgjegjshëm. Diferencimi nuk do të thotë që një produkt është i sigurt, as nuk përbën një promovim të nikotinës; ai njeh faktin shkencor se produktet me dhe pa djegie kanë profile të ndryshme rreziku. Një saktësi e tillë është e nevojshme për komunikim të përgjegjshëm në lidhje me shëndetin publik.
Mbrojtja e të rinjve – një përgjegjësi e përbashkët
Informacioni i bazuar në shkencë është vetëm një pjesë e një qasjeje të përgjegjshme. Tjetra, po aq e rëndësishme, është parandalimi. Kur bëhet fjalë për të rinjtë, nuk ka vend për mesazhe të paqarta: produktet e nikotinës nuk janë të destinuara për ta dhe parandalimi i aksesit të tyre duhet të fillojë përpara se produkti të arrijë në duart e tyre. Kjo kërkon edukim në kohë, komunikim të përgjegjshëm dhe rregulla që zbatohen vazhdimisht.
Sidomos me cigaret elektronike, parandalimi duhet të bazohet në njohuri të konfirmuara shkencërisht rreth përbërjes së aerosolit, metodës së përdorimit dhe rreziqeve të mundshme shëndetësore. Aerosoli ndryshon nga tymi i cigares në mënyrën se si krijohet dhe në përbërjen e tij, por nuk është pa rrezik dhe mund të përmbajë substanca me një ndikim të mundshëm në shëndet. Prandaj, të rinjtë duhet të marrin informacion të qartë dhe të kuptueshëm në kohën e duhur që do t’i ndihmojë ata të vlerësojnë në mënyrë kritike mesazhet, të njohin pretendimet e thjeshtuara ose të pasakta dhe të marrin vendime bazuar në njohuri, jo në supozime të gabuara.
Një problem i veçantë është disponueshmëria në rritje e cigareve elektronike të paligjshme, të cilat blihen nga përdoruesit e rritur, por arrijnë lehtësisht tek të rinjtë. Origjina dhe përbërja e tyre shpesh janë të panjohura, produktet nuk kalojnë standardet dhe kontrollet e përcaktuara, dhe shitjet shpesh bëhen përmes shitësve të paregjistruar, rrjeteve sociale dhe kanaleve të tjera që janë të vështira për t’u kontrolluar. Tregtia e paligjshme nuk është vetëm një problem rregullator dhe ekonomik, por dëmton drejtpërdrejt mbrojtjen e konsumatorit dhe masat për të kufizuar aksesin në produktet e nikotinës.
Prandaj, nevojitet mbikëqyrje e përforcuar e tregut dhe importit, kontrolli i shitjeve online, sanksionimi i vazhdueshëm i shitësve të paligjshëm dhe një dallim i qartë midis produkteve të rregulluara ligjërisht, të cilat i nënshtrohen rregullave dhe kontrolleve të përcaktuara, dhe produkteve nga oferta ilegale. Përballimi efektiv i këtij fenomeni kërkon veprime të koordinuara nga institucionet kompetente, tregtarët, platformat dixhitale dhe industria, si dhe informimin e publikut rreth rreziqeve të blerjes së produkteve me origjinë të dyshimtë dhe përbërje të panjohur.
Parandalimi efektiv nuk është detyrë vetëm e një institucioni ose e një sektori. Është një detyrim i përbashkët i familjes, shkollës, institucioneve shëndetësore dhe arsimore, tregtarëve, industrisë dhe platformave dixhitale. Verifikimi i moshës në pikat e shitjes, konfirmimi i sigurt i porosive dhe dërgesave online, sjellja e përgjegjshme dhe kontrolli i rregullt duhet të funksionojnë si një sistem i lidhur. Vetëm në këtë mënyrë ndalimi mund të bëhet një mbrojtje e vërtetë, dhe parandalimi një standard i përbashkët që nuk lë vend për lëshime.
Zgjedhja më e mirë mbetet ndërprerja e plotë e duhanit dhe nikotinës, dhe jo-duhanpirësit nuk duhet të fillojnë përdorimin e këtyre produkteve. Pas këtij rekomandimi nuk qëndrojnë vetëm të dhënat mbi rreziqet dhe sëmundjet, por edhe një qëllim më i gjerë – shëndet më i mirë dhe një cilësi më e mirë jetese. Për njerëzit, shëndeti matet edhe në aftësinë për të kryer më lehtë detyrat e përditshme, për të qenë më aktivë dhe për të marrë pjesë në atë që është e rëndësishme për ta.
Për duhanpirësit e rritur që përndryshe do të vazhdonin të pinin duhan, njohuritë e konfirmuara shkencërisht janë të rëndësishme për të marrë vendime të përgjegjshme. Prandaj, komunikimi publik nuk duhet as të minimizojë rrezikun dhe as të injorojë ndryshimet e përcaktuara. Në fund të fundit, biseda rreth pirjes së duhanit duhet të fillojë dhe të përfundojë me personin dhe cilësinë e jetës së tij – me aftësinë për të lëvizur, për të qenë aktiv dhe për të jetuar jetën e përditshme pa qenë shëndeti një kufizim.