Përplasja për mbylljen e Ngushticës së Hormuzit nga Irani ka hyrë në një fazë të re, pasi Teherani ka deklaruar se ka rikthyer vendimin për mbylljen e kësaj rruge strategjike detare.
Ky zhvillim ka rritur ndjeshëm tensionet në rajon dhe shqetësimet në tregjet globale të energjisë, duke e vendosur një nga pikat më të rëndësishme të transportit detar botëror sërish në qendër të krizës ndërkombëtare.
Çfarë po ndodh në Ngushticën e Hormuzit?
Ngushtica është mbyllur sërish, pasi Irani kishte lejuar përkohësisht rifillimin e qarkullimit në këtë rrugë strategjike detare pas një njoftimi të një dite më parë.
Sipas një zëdhënësi, ky vendim erdhi si reagim ndaj faktit që SHBA-ja ka refuzuar të heqë bllokadën ndaj anijeve që hyjnë dhe dalin nga portet iraniane, masë që është vendosur që nga fillimi i kësaj jave, shkruan skynews.
Më herët, kalimi në këtë rrugë detare ishte ende pjesërisht i mundur, por Irani shpesh vendoste tarifa për kalim.
Megjithatë, niveli i trafikut mbeti shumë më i ulët se mesatarja e zakonshme para luftës, e cila ishte mbi 100 anije në ditë.
Kontrolli efektiv i Ngushticës së Hormuzit i jep Iranit një levë të konsiderueshme mbi ekonominë globale, veçanërisht përmes ndikimit në çmimet e energjisë.
Këto ndërprerje kanë goditur rëndë ekonomitë botërore, duke shkaktuar rritje të ndjeshme të çmimeve të energjisë dhe duke rritur rrezikun e inflacionit më të lartë.
Presidenti amerikan Donald Trump e ka bërë rihapjen e këtij korridori detar një nga prioritetet kryesore dhe ka kritikuar aleatët për mosdërgimin e anijeve ushtarake që do të ndihmonin në rikthimin e qarkullimit normal.
Si arritëm deri këtu?
2 mars: Pas sulmeve të SHBA-së ndaj Iranit më 28 shkurt, Garda Revolucionare paralajmëron se do të djegë anijet që tentojnë të kalojnë ngushticën, duke e shpallur atë praktikisht të mbyllur.
Mesi i marsit: Raportohet se më shumë se një duzinë anijesh cisternë dhe mallrash goditen nga predha pranë ngushticës.
16 mars: Vendet evropiane të NATO-s refuzojnë thirrjen e Donald Trump për të ndihmuar në rihapjen e ngushticës, pas paralajmërimeve të tij se aleanca do të përballej me një “të ardhme shumë të keqe” nëse nuk mbështesin përpjekjet e SHBA-së.
26 mars: Donald Trump vendos një afat 10-ditor për Iranin që të rihapë Ngushticën e Hormuzit, afat i cili më pas zgjatet, përpara se të shpallë një armëpushim më 8 prill.
8 prill: SHBA merr nga Irani një plan paqeje me 10 pika, ku kërkohet që Teherani të ketë kontroll të plotë mbi ngushticën, përfshirë të drejtën për të vendosur tarifa kalimi.
13 prill: SHBA vendos bllokadë ndaj Ngushticës së Hormuzit për anijet që hyjnë dhe dalin nga portet iraniane, pasi dështon raundi i parë i negociatave me Iranin.
17 prill: Ministri i Jashtëm iranian deklaron se ngushtica është hapur sërish për trafikun tregtar, në kuadër të armëpushimit në Liban. Ndërkohë, Trump deklaron se bllokada e SHBA-së do të vazhdojë të mbetet në fuqi.
A mund të rihapet Ngushtica e Hormuzit me mjete ushtarake?
Trump ka kërcënuar disa herë se mund ta “detyrojë” rihapjen e Ngushticës së Hormuzit me mjete ushtarake, duke kërkuar gjithashtu që Evropa të përfshihet në operacione të tilla.
Ndërkohë, Britania e Madhe dhe Franca kanë deklaruar se do të udhëheqin një mision ushtarak shumëkombësh mbrojtës për të garantuar lirinë e lundrimit, por vetëm në rast të një armëpushimi të qëndrueshëm. Një takim planifikues në Londër është parashikuar për javën e ardhshme.
Sipas analistit ushtarak britanik Michael Clarke, sigurimi i kësaj rruge detare është i mundur edhe gjatë vazhdimit të armiqësive, por do të ishte një operacion shumë i kushtueshëm dhe intensiv.
Ai ka thënë më herët se një operacion i tillë do të kërkonte vendosjen e një “vije anijesh luftarake me mbrojtje ajrore” përgjatë gjithë bregut iranian, si dhe fuqi ajrore për të neutralizuar raketat dhe mjetet goditëse iraniane.
Përveç kësaj, do të nevojitej edhe një flotë anijesh mbrojtëse me lëvizshmëri të lartë, të afta për të patrulluar dhe për të monitoruar çdo lëvizje apo lëshim sulmesh në zonë.
Sipas tij, problemi kryesor është se Irani nuk ka nevojë ta mbyllë plotësisht ngushticën — mjafton vetëm të mbajë një kërcënim të vazhdueshëm.
Një situatë e tillë është e mjaftueshme për të dekurajuar anijet tregtare dhe kompanitë e sigurimeve detare, duke e paralizuar praktikisht trafikun detar në këtë rrugë strategjike. /Telegrafi/