Në shtator të këtij viti, shoqata gjermane e industrisë digjitale Bitkom publikoi një të dhënë që e përmbledh momentin: për herë të parë, shumica e kompanive në Gjermani, 57% e atyre me 20 apo më shumë punonjës, përdorin inteligjencën artificiale. Vetëm një vit më parë kjo shifër ishte 36%. E njëjta anketë tregon edhe anën tjetër. Asnjë nga kompanitë që përdorin AI nuk thotë se e shfrytëzon plotësisht potencialin e saj, dhe vetëm 3% mendojnë se e shfrytëzojnë në masë të madhe. Këto të dhëna sugjerojnë se adoptimi i AI-së po ecën më shpejt se aftësia e kompanive për ta shfrytëzuar plotësisht në punën e përditshme. Pikërisht në këtë hapësirë, midis vendimit dhe zbatimit, lind pyetja që duhet t’i interesojë çdo kompanie kosovare të teknologjisë: kush do ta bëjë këtë punë, dhe çfarë duhet të ofrojë Kosova për të qenë pjesë e përgjigjes? (bitkom.org)
Kosova nuk e nis këtë bisedë nga zero. Sipas të dhënave të Bankës Qendrore të përpunuara nga Instituti GAP, eksporti i shërbimeve të teknologjisë së informacionit dhe komunikimit arriti në 347,4 milionë euro në vitin 2024. Kjo është 21% më shumë se një vit më parë dhe gati pesëfishi i vlerës së katër viteve më herët. (institutigap.org) Ministria e Digjitalizimit dhe Administratës Publike numëron mbi 2.500 kompani në sektor. Sipas Qeverisë, mbi 11 mijë biznese aktive në ekonominë digjitale dhe në shërbimet profesionale e mbështetëse realizuan rreth 2 miliardë euro qarkullim në vitin 2025. Kjo e fundit është një kategori më e gjerë se sektori i TIK-ut dhe nuk duhet barazuar me të. Gjermania mbetet një ndër tregjet kryesore të eksportit. Barometri IT 2025 i Shoqatës së TIK-ut të Kosovës (STIKK) e rendit atë menjëherë pas SHBA-së ndër destinacionet e eksportit të kompanive të anketuara. (telegrafi.com, stikk.org)
Çfarë ofron Kosova sot konkretisht? Oferta përfshin zhvillimin e softuerit, aplikacionet web dhe mobile, testimin e softuerit, administrimin e sistemeve dhe shërbimet e mbështetjes për klientët, shpesh në gjuhën gjermane. Këto nuk janë shërbime anësore për tregun gjerman. Sipas studimit më të ri të Bitkom për tregun e punës, të publikuar në shtator 2026, Gjermanisë i mungojnë ende 79 mijë specialistë të IT-së. (bitkom.org) Profilet më të kërkuara mbeten pikërisht ato klasike: administrimi i IT-së dhe operimi i sistemeve. Kompania e mesme gjermane nuk arrin gjithmonë ta plotësojë ekipin në tregun vendas. Për të, një partner rreth dy orë fluturim larg, në të njëjtën zonë kohore, që njeh gjuhën dhe kulturën e punës dhe ofron raport të favorshëm mes cilësisë dhe kostos, nuk është zgjidhje e përkohshme. Është pjesë e strategjisë.
Megjithatë, hapi i ardhshëm nuk është të ofrohet më shumë e njëjta gjë, por diçka me vlerë më të lartë. Kompanitë gjermane që po futin AI në punë kanë nevojë për më shumë se licenca softueri. Kanë nevojë për përgatitjen dhe strukturimin e të dhënave, për integrimin e modeleve në sistemet ekzistuese, për automatizimin e proceseve dhe për mirëmbajtjen e këtyre zgjidhjeve pasi vihen në funksion. Sipas Bitkom, 45% e kompanive gjermane po shpenzojnë këtë vit më shumë për AI sesa vitin e kaluar, ndërsa shumica e atyre që e përdorin e zbatojnë në komunikimin me klientët. (bitkom.org) Kjo kërkon ekipe të qëndrueshme që kuptojnë edhe teknologjinë, edhe proceset e biznesit. Për kompanitë kosovare, kjo nënkupton kalimin nga roli i ekzekutuesit të detyrave në rolin e partnerit që bashkëprojekton zgjidhjen, me vlerë më të lartë për çdo orë pune dhe me marrëdhënie më afatgjata.
Një argument që shpesh nënvlerësohet është përvoja e vetë vendit me digjitalizimin. Sipas të dhënave më të fundit të Ministrisë së Digjitalizimit dhe Administratës Publike, platforma eKosova ofron mbi 330 shërbime dhe ka më shumë se 1,2 milion përdorues të regjistruar. Ministria e Digjitalizimit ka paraqitur planin për eKosova 2.0, me 400 shërbime të reja shtesë dhe funksione të mbështetura nga AI, si dhe synimin për digjitalizim të plotë të shërbimeve publike deri në vitin 2030. (mdap.rks-gov.net) Rreth 50 sisteme institucionale tashmë shkëmbejnë të dhëna përmes portës qeveritare të ndërveprimit, mbi një kornizë kombëtare të harmonizuar me Kornizën Evropiane të Ndërveprueshmërisë. Për një partner gjerman, kjo ka rëndësi praktike. Kjo përvojë mund të shërbejë si referencë për kompanitë që kanë kontribuar në këto sisteme dhe mund ta dëshmojnë rolin dhe rezultatet e tyre.
Besueshmëria në tregun gjerman, megjithatë, nuk ndërtohet vetëm me talent. Akti i BE-së për Inteligjencën Artificiale po zbatohet në faza, dhe detyrimet për kompanitë varen nga roli i tyre dhe nga lloji e niveli i rrezikut të sistemit AI. Për sistemet me rrezik të lartë, kërkesat përfshijnë dokumentimin, gjurmueshmërinë dhe menaxhimin e rrezikut; mbrojtja e të dhënave personale mbetet një detyrim më vete sipas rregullave të zbatueshme të GDPR-së. (digital-strategy.ec.europa.eu) Këtu Kosova ka ende punë për të bërë. Vlerësimi i gatishmërisë për Aktin e BE-së për AI, i përgatitur këtë vit me Zyrën e Kryeministrit dhe Ministrinë e Digjitalizimit, me mbështetjen e Ministrisë Federale Gjermane për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim përmes GIZ, konstaton se në kohën e vlerësimit, Kosova nuk kishte ligj të dedikuar për AI, strategji kombëtare për AI apo autoritet kompetent në këtë fushë. Ndërkohë, studimet e sektorit kanë evidentuar numrin e ulët të kompanive me certifikime cilësie dhe sigurie. Gjetja e partnerit të duhur renditet vazhdimisht ndër pengesat kryesore për eksport.
Kjo nuk është arsye për pritje, por agjendë konkrete pune. Për kompanitë, rruga kalon përmes specializimit në industri të caktuara, si prodhimi, logjistika, shëndetësia apo financat, ku njohja e proceseve vlen sa njohja e teknologjisë. Kalon edhe përmes certifikimeve që e bëjnë cilësinë të verifikueshme, si dhe përmes referencave të dokumentuara me klientë evropianë. Për institucionet, një kornizë për AI e harmonizuar me rregullat e BE-së do të ishte më shumë se detyrim i integrimit evropian. Do të ishte sinjal i qartë tregu për investitorët dhe klientët. Për partneritetet, modeli më i qëndrueshëm nuk është vetëm kontrata e outsourcing-ut, por projektet pilot të përbashkëta, ekipet e dedikuara afatgjata dhe, aty ku ka kuptim, sipërmarrjet e përbashkëta. Gjermania sjell tregun, njohjen industriale dhe standardet. Kosova sjell kapacitet teknik fleksibël dhe gatishmëri për t’u rritur bashkë me partnerin.
Pikërisht këto çështje do të jenë në qendër të shtyllës së parë të Forumit Ekonomik Gjermano-Kosovar 2026, Transformimi Digjital dhe AI, që Oda Ekonomike Gjermano-Kosovare e organizon më 28 dhe 29 tetor në Hotel Emerald në Prishtinë. Forumi krijon mundësi që kompanitë kosovare dhe gjermane t’i kthejnë këto tema në bashkëpunime konkrete: përmes takimeve B2B, sesionit për hyrjen në tregun gjerman dhe masterklasës për përputhshmërinë me rregullat evropiane.
Për kompanitë kosovare që duan të kalojnë nga ofrues shërbimesh në partnerë të transformimit digjital, ky është momenti për t’u ulur në tryezë me ata që marrin vendimet. Regjistrimi mbetet i hapur deri më 25 tetor. Ekonomia e ardhshme po ndërtohet tani, dhe pyetja nuk është më nëse Kosova mund të jetë pjesë e saj, por me çfarë cilësie dhe sa shpejt.