Në mbledhjen e kolegjiumit të BIA-s, drejtori Vladimir Orliq kërkoi që dosjet e studentëve dhe gazetarëve të përgjuar paligjshëm të “mbushen” pas faktit me arsyetime. Shefat e drejtorive refuzuan, jo pse ishte e paligjshme, por pse ishte punë e madhe. Pastaj Orliqi iu kthye zëvendësit të vet, Tomislav Radovanoviqit, i njohur si “Toma Epoleta”, duke e akuzuar se po kërkon strehë te pushteti i ri.
Shërbimi sekret i Serbisë, Agjencia për Siguri dhe Informim (BIA), po kalon javët më të trazuara të historisë së saj. Që kur Lista Studentore fitoi zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 25 tetorit, me 140 nga 250 ulëset e Kuvendit, ndërsa lista e Aleksandar Vuçiqit “Serbia e Bashkuar” mbeti me 103, institucioni që për më shumë se një dekadë funksionoi si polici partiake e Partisë Përparimtare Serbe (SNS) po shpërbëhet nga brenda. Pastrimet, marrjet në pyetje me poligraf, shkarkimet dhe demantet që demantohen të nesërmen janë bërë rutinë e përditshme.
Shkëndija ishte publikimi i javores beogradase Radar, e cila më 5 nëntor nxori dokumente që sipas saj dëshmojnë se BIA kishte vënë nën mbikëqyrje redaksinë e saj: përgjim telefonash, mikrofona në zyre e vetura, dhe ndjekje fizike. Sipas burimeve të Nova.rs, të përgjuar paligjshëm ishin edhe studentë e madje prokurorë publikë. Radar shkruan se masat e fshehta të mbikëqyrjes në Serbi kishin kaluar shifrën prej 6.000 qysh në kohën e protestave “1 nga 5 milionë”, dhe se numri vazhdoi të rritej me ngritjen e lëvizjes studentore.
Çfarë ndodhi në kolegjium
Sipas një burimi të Nova.rs që thuhet se është i njohur me zhvillimet brenda agjencisë, kolegjiumi i mbajtur të martën, i thirrur për të menaxhuar rrjedhjen e informacioneve, u zhvillua në atmosferë jashtëzakonisht të tensionuar. Drejtori Orliq, ish-zyrtar i lartë i SNS-së i vendosur në krye të BIA-s nga partia, kërkoi që dosjet e të gjithë personave për të cilët publiku tashmë e di se ishin përgjuar, si dhe të të tjerëve, kryesisht studentëve, të “zamashćen”. Në zhargonin e shërbimit kjo do të thotë që në dosje të shtohen pas faktit informacione që do të krijonin përshtypjen se përgjimi kishte bazë ligjore, pra se këta njerëz ishin “interesantë për sigurinë”.
Shumica e të pranishmëve u kundërvunë. Por, sipas burimit, jo sepse u kërkohej një tjetër shkelje e ligjit, por sepse “rregullimi” i dosjeve ishte punë gjigante. Shefat e departamenteve thanë se nuk kanë njerëz për aq shumë dosje, një detaj që vetvetiu tregon se numri i personave nën masa ishte shumë më i madh se sa dihet publikisht. Ata argumentuan gjithashtu se, në rrethanat kur kredibiliteti i BIA-s është rrënuar dhe vetë ekzistenca e saj është në pikëpyetje për shkak të ndërrimit të pushtetit, prioriteti duhet të jetë ruajtja e rrjetit të bashkëpunëtorëve dhe informatorëve mbi të cilin agjencia mbahet.
Ky është thelbi i luftës: Orliqi, si komisar politik, mendon për dëmin që i është bërë partisë dhe udhëheqësit të saj; operativët e vjetër të shërbimit mendojnë si ta shpëtojnë organizatën vetë. Sipas burimit, Orliqi reagoi ashpër kur urdhri i tij nuk u zbatua dhe kërcënoi se do t’i shkarkonte të gjithë shefat, duke ua ngarkuar atyre fajin për përgjimin masiv të studentëve. Kërcënimi, thotë burimi, nuk e trembi askënd, sepse asnjë drejtor partiak i BIA-s nuk e ka pasur luksin të bëjë kuadro i vetëm.
“Toma Epoleta” dhe kërcimi drejt fituesve
Pastaj Orliqi iu drejtua zëvendësit të vet, Tomislav Radovanoviqit, i cili para tij kishte qenë ushtrues detyre i drejtorit të BIA-s, pasi në fund të vitit 2023 kishte zëvendësuar Aleksandar Vulinin. Sipas Nova.rs, Orliqi e akuzoi se, bashkë me shefen e kabinetit Olivera Munjiq, po përgatitet të largohet nga BIA dhe të kthehet në vendin e vjetër të punës, në Ministrinë e Punëve të Brendshme (MUP), ku të dy do të ishin më të mbrojtur.
U shkëmbyen, thotë burimi, edhe fjalë më të rënda: se Radovanoviqi prej kohësh, përmes një rryme brenda MUP-it që po i ofrohet Listës Studentore, po përpiqet t’i sigurojë vetes strehë dhe ndikim të vazhdueshëm në sektorin e sigurisë edhe nën pushtetin e ri. Ironia e madhe është se kjo rrymë deri dje konsiderohej e afërt me Aleksandar Vulinin, ish-ministrin e policisë dhe ish-drejtorin e BIA-s, njeriun më të lidhur me Moskën në gjithë aparatin e Vuçiqit.
BIA e demantoi publikisht lajmin për shkarkimin e Radovanoviqit, të cilin Radar e kishte raportuar më 11 nëntor. Nova.rs i dërgoi pyetje agjencisë për pretendimet e burimit të saj, por deri në publikim nuk mori përgjigje. Pra, versioni i ngjarjeve në kolegjium mbetet versioni i një burimi anonim, i pakonfirmuar nga BIA.
Karriera e Radovanoviqit është e mbushur me kontroverse. Në vitin 2020, si shef i Sektorit për Metoda të Posaçme Hetimore në MUP, ai i dorëzoi Vuçiqit “dëshmi” se presidenti ishte përgjuar, një afere që nuk u sqarua kurrë. Më pas doli në mediat e regjimit duke folur për rrezikun ndaj presidentit dhe familjes së tij, për “struktura paralele” në polici që gjoja përgatisnin grusht shteti, dhe u angazhua në diskreditimin e dy inspektorëve, Sllobodan Milenkoviq dhe Dushan Mitiq, që zbuluan plantacionin e marihuanës “Jovanjica”. Nofkën “Epoleta” e mori kur, pa ndonjë arsye të qartë, u paraqit në një emision me uniformë ceremoniale policie. Ai konsiderohej njëri nga bashkëpunëtorët më të ngushtë të Dijana Hrkaloviqit, ish-sekretares shtetërore të MUP-it, e cila së fundmi u fal për ndikim të paligjshëm.
Spastrimet: nga “shoferi” te “hausmajstori”
Kolegjiumi i së martës ishte vetëm një kapitull. Radar shkruan se pas publikimit të dokumenteve, rreth dhjetë drejtues dhe pjesëtarë të BIA-s u sollën për marrje në pyetje në Drejtorinë e Pestë, atë të kundërzbulimit të brendshëm. Pyetjet përfshinin poligrafin dhe zgjatën gjithë javën e parë të nëntorit. U shkarkua shefja e kabinetit të Orliqit, Olivera Munjiq, dhe në vend të saj, sipas Radar-it, u vu Ivan Ribaq, ish-deputet i SNS-së.
U shkarkua edhe Millosh Simiq, shef i njërës nga drejtoritë kryesore. Sipas burimit të Nova.rs, Simiq ishte përplasur me ish-shefin e qendrës së BIA-s në Novi Sad, Nikola Vasiljeviq, i cili kërkonte që të gjitha materialet për përgjimet paligjshme të shkatërroheshin përgjithmonë; Simiq ishte kundër. BIA fillimisht e demantoi edhe shkarkimin e tij, por më pas doli se ai ishte degraduar dhe transferuar në një qendër lokale në Beograd. Radar shton se Simiq refuzoi të paraqitej në marrje në pyetje dhe se vartësit e tij ndoqën shembullin e tij, çka gazeta e quan kolaps të zinxhirit komandues.
Emërimet e reja flasin vetë: sipas Radar-it, në krye të drejtorisë së sigurimit u vu ish-shoferi i Orliqit, ndërsa në krye të logjistikës një ish-hausmajstor i Kuvendit të Serbisë.