Sistemi i pensioneve në vend është nën presion fiskal strukturor dhe nëse nuk ndërmerret asgjë në vitin 2030, deficiti do të jetë 6.3 përqind e PBB-së, dhe do të arrijë kulmin në rreth 6.6 përqind në vitet 2035-2037, tregon analiza e kryer me kërkesë të Këshillit Fiskal për qëndrueshmërinë e sistemit të pensioneve.
Periudha më e rrezikshme tregohet si 2038-2048, kur kostot e tranzicionit arrijnë kulmin e tyre, dhe numri i personave të siguruar për pensionist bie nën 1.3.
Arsyet janë të njohura mirë dhe janë rezultat i ndikimeve që kanë vazhduar për më shumë se dy dekada. Së pari, norma e kontributit është ulur nga 21.2 përqind në 18 përqind, dhe pensionet janë rritur disa herë përtej formulës ligjore. Demografia dhe ekonomia në hije përmenden gjithashtu si arsye.
Analiza tregon se nga viti 2023, shpenzimet për pensionet do të rriten dukshëm më shpejt se të ardhurat nga kontributet, përkatësisht 19 përqind në vitin 2025 krahasuar me 8.8 përqind.
Sipas Këshillit Fiskal, zgjidhjet ad hoc për rritjen e pensioneve, siç janë rritjet lineare, duhet të braktisen gjithashtu.
“Ky nuk është një efekt demografik, por një rezultat i indeksimit dhe rritjeve lineare të pensioneve”, thonë nga Këshilli Fiskal.
Rekomandimet janë të zbatohet një paketë e kombinuar masash që do të përfshinte një rritje graduale të kontributeve në 20 përqind, indeksim vetëm sipas inflacionit, ulje të ekonomisë informale dhe pjesëmarrje më të madhe të grave në tregun e punës.
Drejtori i Fondit të Sigurimeve Pensionale, Nikola Memov, pajtohet se duhet të ketë një rritje të normës së kontributit, por se ajo duhet të jetë graduale.
“Këto 18.8 përqind nuk janë të mjaftueshme që ne të paguajmë pensionet tona për momentin. Llogaritjet tona gjithashtu e tregojnë këtë. Kjo normë kontributi duhet të rritet, por gradualisht”, tha Memov.
Ajo që duhet të ndryshojë, sipas Memov, është metodologjia aktuale për pagesën e pensioneve, dhe duhet të ketë një mekanizëm mbrojtës dhe kontroll në fushën e pensioneve preferenciale.
Lidhur me shtyllën e dytë të pensioneve, e cila ka hapur një debat publik, Këshilli Fiskal këshillon ndryshimin e strukturës së investimeve dhe investimin në investime më të rrezikshme që sjellin të ardhura më të larta.