Frika nga diagnoza, mohimi i sëmundjes dhe ankthi për rezultatet e kontrolleve mund t’i shtyjnë gratë të shmangin ekzaminimet, duke vonuar zbulimin e hershëm të kancerit të gjirit
Atifete Syla
Psikologe klinike – psikoterapeute
Për disa gra, frika nga kanceri i gjirit nuk fillon me diagnozën, por shumë më herët, me mendimin se çfarë mund të zbulojë një kontroll mjekësor. Një ndryshim në gji apo nevoja për një ekzaminim rutinë mund të shkaktojnë ankth, pasiguri dhe frikë nga e panjohura. Ndonjëherë, pikërisht kjo frikë bëhet arsyeja pse kontrolli shtyhet, ndërsa shqetësimi vazhdon në heshtje.
Por çfarë ndodh kur një grua e di rëndësinë e zbulimit të hershëm, megjithatë heziton të përballet me rezultatin? Pse mendja ndonjëherë përpiqet të na mbrojë nga frika duke na shtyrë të shmangim pikërisht atë që mund të na ndihmojë?
Nga këndvështrimi i psikologjisë klinike, shmangia e ekzaminimeve nuk është gjithmonë çështje pakujdesie. Pas saj mund të fshihen përvoja të dhimbshme, frika të thella dhe mënyra të pavetëdijshme të përballimit të ankthit, të cilat sjellin qetësi të përkohshme, por mund të pengojnë kujdesin për shëndetin.
Kur frika nga rezultati bëhet më e fortë se dëshira për t’u kontrolluar
Frika nga diagnoza nuk lidhet vetëm me sëmundjen, por edhe me pasigurinë për të ardhmen, familjen dhe ndryshimet që mund të sjellë një rezultat i padëshiruar. Për disa gra, vetë ekzaminimi përjetohet si përballje me mundësinë e një sëmundjeje serioze.
Në psikologji, kjo quhet ankth anticipator, pra frikë dhe shqetësim për diçka të keqe që mund të ndodhë, edhe pse ende nuk ka ndodhur. Përvojat e mëparshme, sidomos humbja e një personi të afërt nga kanceri, mund ta shtojnë këtë frikë.
Duke e shmangur kontrollin, gruaja ndihet përkohësisht më e qetë. Mirëpo, kjo qetësi nuk zgjat, sepse pasiguria mbetet. Kështu krijohet një kundërshti: ajo e di se kontrolli mund ta mbrojë shëndetin e saj, por frika nga rezultati e pengon të veprojë.
E vëren ndryshimin në gji, por nuk merr guximin të shkojë te mjeku
Kur një grua vëren një ndryshim në gji, mund të përjetojë një konflikt ndërmjet asaj që mendon dhe asaj që ndien. Ajo e kupton se duhet të kontrollohet, por frika e shtyn ta vonojë vizitën.
Mund të shfaqen shqetësime të vazhdueshme, pagjumësi dhe mendime për skenarin më të keq. Disa gra fillojnë ta kontrollojnë shpesh trupin, ndërsa të tjera përpiqen ta bindin veten se ndryshimi nuk është serioz dhe do të kalojë vetvetiu.
Ndonjëherë ankthi bëhet aq i fortë, sa edhe caktimi i një termini duket i vështirë. Sa më gjatë të vazhdojë shmangia, aq më shumë mund të forcohet frika.
Foto: DC_Studio
Mohimi: Kur mendja përpiqet të na mbrojë nga një e vërtetë e frikshme
Mohimi është një mekanizëm mbrojtës psikologjik, përmes të cilit njeriu përpiqet ta largojë nga mendja një mundësi që i shkakton shqetësim të madh. Një grua, për shembull, mund t’i thotë vetes se ndryshimi që ka vërejtur nuk është asgjë serioze, edhe pse nuk është ekzaminuar.
Ndryshe nga ankthi, që shfaqet si frikë dhe shqetësim, mohimi është përpjekje për të mos e pranuar ose për të mos menduar për një rrezik të mundshëm.
Përkohësisht, kjo mund ta lehtësojë gjendjen emocionale. Megjithatë, kur gruaja vazhdimisht e shtyn vizitën ose shpërfill ndryshimet në gji, mohimi bëhet pengesë për zbulimin e hershëm.
Fakti që nuk dëshirojmë të mendojmë për një problem nuk do të thotë se ai nuk ekziston.
Frika nga vdekja, humbja e gjirit dhe ndryshimi i pamjes trupore
Diagnoza e mundshme e kancerit mund të zgjojë frikëra që shkojnë përtej shëndetit fizik. Për disa gra, gjiri lidhet me feminilitetin, vetëbesimin, seksualitetin dhe mënyrën se si e shohin trupin e tyre.
Mendimi për një ndërhyrje kirurgjike ose ndryshime trupore mund të shkaktojë ankth të madh. Frika nga vdekja e rëndon edhe më shumë situatën, sidomos kur diagnoza e kancerit lidhet menjëherë me një përfundim fatal.
Nga këndvështrimi psikologjik, është e rëndësishme që gruaja t’i dallojë frikërat e saj nga mundësitë reale të trajtimit. Kanceri i gjirit nuk nënkupton automatikisht humbjen e gjirit apo të jetës. Zbulimi i hershëm mund t’i përmirësojë ndjeshëm mundësitë e trajtimit.
Kur turpi dhe paragjykimet bëhen pengesë për shëndetin
Në disa mjedise, për kancerin dhe shëndetin e gruas ende flitet me hezitim. Disa gra shqetësohen nga reagimi i familjes ose partnerit, ndërsa të tjera ndihen në siklet nga vetë ekzaminimi.
Mund të shfaqet edhe ndjenja e fajit, sikur sëmundja të ishte pasojë e ndonjë gabimi personal. Këto mendime mund ta shtojnë izolimin dhe ta bëjnë më të vështirë kërkimin e ndihmës.
Prandaj, mbështetja pa paragjykime dhe respektimi i privatësisë janë të rëndësishme. Asnjë grua nuk duhet të ndihet e turpëruar pse kërkon kujdes për shëndetin e saj.
Kur shqetësimi i zakonshëm shndërrohet në ankth që pengon veprimin
Është normale të ndihesh e shqetësuar përpara kontrollit ose gjatë pritjes së rezultateve. Problemi fillon kur frika bëhet e vazhdueshme dhe ndikon në jetën e përditshme.
Ankthi mund të shoqërohet me pagjumësi, tension, rrahje të shpejta të zemrës, mendime të përsëritura për sëmundjen dhe vështirësi përqendrimi.
Një shenjë e rëndësishme është kur gruaja e di se duhet të kontrollohet, por vazhdimisht e shtyn vizitën. Në këto raste, psikologu klinik mund ta ndihmojë të kuptojë burimin e frikës dhe të mësojë mënyra për ta menaxhuar atë.
Një fjalë e mjekut mund ta zvogëlojë ose ta shtojë frikën
Mënyra se si mjeku komunikon me pacienten ka rëndësi të madhe. Një qasje e qetë, e kujdesshme dhe me shpjegime të kuptueshme mund ta zvogëlojë pasigurinë.
Përkundrazi, nxitimi, toni alarmues ose përdorimi i termave të pashpjeguar mund ta shtojnë ankthin.
Gruaja duhet të ketë mundësi të bëjë pyetje dhe të shprehë shqetësimet e saj pa u gjykuar. Kur e kupton pse nevojitet ekzaminimi, si zhvillohet ai dhe cilët mund të jenë hapat e mëtejshëm, zakonisht ndihet më e sigurt.
Foto: Rawpixel
Mbështetja e familjes: Të jesh pranë, pa ushtruar presion
Familjarët mund ta ndihmojnë gruan duke e dëgjuar dhe duke e marrë seriozisht frikën e saj. Shprehjet si “mos u frikëso” ose “nuk ke asgjë” nuk janë gjithmonë qetësuese, sepse mund t’i krijojnë përshtypjen se shqetësimi i saj nuk po kuptohet.
Partneri ose një familjar mund t’i ofrojë shoqërim gjatë vizitës, ndihmë për caktimin e kontrollit dhe mbështetje gjatë pritjes së rezultateve.
Fajësimi, kërcënimet dhe krahasimet me raste të tjera duhen shmangur. Gruaja ka nevojë të ndiejë se nuk është vetëm dhe se do të ketë mbështetje, pavarësisht rezultatit.
Pengesat e padukshme që i bëjnë gratë të vonojnë kontrollet
Frika nga rezultati nuk është pengesa e vetme. Ndikojnë edhe përvojat e dhimbshme të njerëzve të afërt, ndjenja e fajit për kontrollet e shtyra dhe frika se një diagnozë mund ta ndryshojë jetën familjare.
Disa gra, veçanërisht ato që mbajnë shumë përgjegjësi familjare, e vendosin vazhdimisht shëndetin e të tjerëve përpara shëndetit të tyre.
Edhe përvojat e pakëndshme me shërbimet shëndetësore, mungesa e mbështetjes dhe vështirësitë praktike mund të ndikojnë në shtyrjen e kontrolleve.
Prandaj, shmangia nuk duhet parë thjesht si pakujdesi, por si një sjellje që mund të ketë shkaqe emocionale, familjare dhe shoqërore.
Si ta përballoni frikën dhe të ndërmerrni hapin e parë?
Hapi i parë është të pranoni frikën dhe të kuptoni çfarë ju shqetëson më shumë: diagnoza, trajtimi, ndryshimet trupore apo reagimi i familjes.
Në vend që të mendoni menjëherë për skenarin më të keq, përqendrohuni te një veprim konkret, si caktimi i terminit ose biseda me mjekun. Informimi nga burime të besueshme dhe mbështetja e një personi të afërt mund ta lehtësojnë këtë proces.
Nëse ankthi është shumë i fortë, psikologu klinik mund të ndihmojë në ndryshimin e mendimeve që e shtojnë frikën dhe në përballimin e situatave shqetësuese.
Megjithatë, nëse keni vërejtur një ndryshim të ri ose të pazakontë në gji, kërkoni vlerësim mjekësor pa e shtyrë. Shumica e ndryshimeve nuk janë kancer, por shkaku i tyre duhet sqaruar nga mjeku.
Frika nga diagnoza është e kuptueshme, por shmangia e kontrollit nuk e largon rrezikun. Përballja me pasigurinë mund të jetë e vështirë, sidomos kur mendja krijon skenarët më të frikshëm. Megjithatë, kërkimi i ndihmës nuk është shenjë dobësie, por kujdes për veten.
Nuk është e nevojshme që frika të zhduket për të ndërmarrë hapin e parë. Ndonjëherë, pikërisht ai hap është fillimi i qetësisë që kemi kërkuar. /Telegrafi/