Si ndikon llaku në matjen e oksigjenit dhe çfarë duhet të bëjnë pacientët me sëmundje të mushkërive
Sëmundja kronike obstruktive e mushkërive (SKOM) shoqërohet me zvogëlim të rrjedhjes së ajrit në rrugët e frymëmarrjes. Ndodh grumbullim sekreti, ënjtje e mukozës dhe spazëm i bronkeve. Mjekët theksojnë se pacientët ankohen për kollë dhe nxjerrje të sekrecioneve mukozë ose “të ndotura”, si dhe për vështirësi në frymëmarrje. Edhe një ecje e shkurtër mund të shkaktojë lodhje dhe mungesë fryme. Ekspertët nënvizojnë se SKOM në masë të madhe lidhet me pirjen e duhanit. Sipas World Health Organization, duhanpirja mbetet shkaktari kryesor i kësaj sëmundjeje në nivel global. Shumë pacientë e neglizhojnë kollën, duke menduar se është “normale”, dhe kërkojnë ndihmë vetëm kur sëmundja përparon.
Nxjerrje sekrecionesh, mungesë ajri, lodhje
Sëmundja kronike obstruktive e mushkërive është një sëmundje progresive që përfshin dy forma klinike: bronkitin kronik obstruktiv (me kollë dhe mungesë ajri) dhe emfizemën pulmonare (ku dominon lodhja).
Te SKOM, rrugët e frymëmarrjes dhe alveolat janë të përflakura dhe të dëmtuara, gjë që vështirëson frymëmarrjen edhe gjatë aktiviteteve të thjeshta. Ecja, ngjitja e shkallëve apo aktivitetet e përditshme bëhen të lodhshme. Megjithatë, ekzistojnë mjete dhe zakone që ndihmojnë në kontrollin e sëmundjes dhe përmirësimin e cilësisë së jetës.
Si të kontrollohet SKOM
Studimet tregojnë se diagnoza e hershme, kujdesi dhe një stil jetese i përshtatur mund të sigurojnë cilësi të mirë jete. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease vlerëson se menaxhimi i hershëm dhe ndryshimet në stilin e jetesës janë kyçe për kontrollin e sëmundjes. Rekomandohet aktivitet fizik i moderuar, ushqim i shëndetshëm dhe monitorim i nivelit të oksigjenit me oksimetër në shtëpi. Po ashtu, është thelbësore shmangia e zakoneve të dëmshme.
Shmangni duhanin dhe avujt e tij
Ndërprerja e duhanit është hapi kryesor drejt përmirësimit. Tymrat e duhanit, përfshirë edhe duhanpirjen pasive, dëmtojnë rrugët e frymëmarrjes dhe ulin furnizimin me oksigjen. Centers for Disease Control and Prevention thekson se ndërprerja e duhanit është masa më efektive për ngadalësimin e përparimit të SKOM. Lënia e duhanit përmirëson funksionin e mushkërive dhe lehtëson frymëmarrjen.
Qëndroni aktivë sipas mundësive
Aktiviteti i lehtë dhe i rregullt forcon mushkëritë dhe përmirëson qëndrueshmërinë. Ecja, ushtrimet e lehta dhe rehabilitimi pulmonar janë të dobishme. Edhe lëvizjet e vogla gjatë ditës ndihmojnë në përdorimin më efikas të oksigjenit. American Lung Association rekomandon aktivitet fizik të përshtatur për përmirësimin e kapacitetit respirator. Gjithmonë këshillohet konsultimi me mjekun.
Ushqimi për shëndetin e mushkërive
Një dietë e balancuar forcon imunitetin dhe siguron energji. Rekomandohen proteina të dobëta, fibra dhe ushqime të pasura me antioksidantë si frutat, perimet dhe drithërat integrale. Harvard Medical School vë në dukje se ushqimi i shëndetshëm ndihmon në uljen e inflamacionit dhe ruajtjen e masës muskulore. Vaktet më të vogla dhe më të shpeshta ndihmojnë në shmangien e ndjesisë së rëndesës që vështirëson frymëmarrjen.
Merrni barnat sipas udhëzimit
Barnat si bronkodilatatorët, kortikosteroidet dhe inhalatorët hapin rrugët e frymëmarrjes dhe ulin inflamacionin. Është e rëndësishme përdorimi i saktë i tyre. National Institutes of Health nënvizon se përdorimi korrekt i inhalatorëve është vendimtar për efektivitetin e trajtimit. Në rast paqartësish, duhet kërkuar ndihma e mjekut ose farmacistit.
Monitorimi i oksigjenit me oksimetër
Oksimetri është pajisje e vogël që vendoset në gisht dhe mat nivelin e oksigjenit në gjak (SpO₂) dhe pulsin. Vlerat normale janë zakonisht 95–100 për qind; nëse bien nën 88 për qind, duhet konsultim me mjekun.
Rekomandohet përdorimi i rregullt, veçanërisht gjatë lodhjes ose rikuperimit nga sëmundjet. Mayo Clinic e përshkruan oksimetrin si një mjet të thjeshtë dhe të dobishëm për monitorim në kushte shtëpie. Pajisja mund të përdoret gjatë pushimit ose aktivitetit. Megjithatë, rezultatet mund të ndikohen nga duart e ftohta ose thonjtë e lyer.
Oksimetri funksionon përmes dritës që kalon nëpër gisht. Cleveland Clinic raporton se ngjyrat e errëta të llakut, gel-laku ose thonjtë artificialë mund të pengojnë kalimin e dritës dhe të japin rezultate jo plotësisht të sakta. Rekomandohet që thoi të jetë pa llak gjatë matjes.
Gjithashtu, National Health Service këshillon që për matje sa më të sakta të hiqet llaku për thonj para përdorimit të oksimetrit.
Studimet e publikuara në revista si Journal of Clinical Monitoring and Computing tregojnë se llaku për thonj mund të ndikojë në matje, veçanërisht ngjyrat e errëta, megjithëse këto ndryshime zakonisht nuk janë klinikisht të rëndësishme te personat e shëndetshëm.
Kujdesi parandalues
Parandalimi është kyç në kontrollin e SKOM. Vaksinimi kundër gripit, pneumonisë dhe COVID-19 është i rëndësishëm, pasi infeksionet mund të përkeqësojnë gjendjen. World Health Organization e konsideron vaksinimin një nga masat më efektive për parandalimin e komplikimeve respiratore. Kontrollet e rregullta dhe testet e funksionit pulmonar ndihmojnë në zbulimin e hershëm të ndryshimeve.
Kontrolli i cilësisë së ajrit
Cilësia e ajrit ndikon drejtpërdrejt në simptomat. Duhet shmangur ekspozimi ndaj pluhurit, tymit, ajrit të ftohtë dhe kimikateve irrituese. Environmental Protection Agency rekomandon përmirësimin e cilësisë së ajrit të brendshëm për mbrojtjen e shëndetit respirator. Përdorimi i pastruesve të ajrit dhe mirëmbajtja e filtrave mund të ndihmojnë.
Mjekët theksojnë se hapa të vegjël, si monitorimi i oksigjenit, aktiviteti i lehtë dhe ushqimi cilësor, kontribuojnë ndjeshëm në kontrollin e sëmundjes dhe përmirësimin e jetës. /Telegrafi/