Shtetet e Bashkuara kanë dërguar një aeroplanmbajtëse të tretë në Lindjen e Mesme, në një kohë kur përpjekjet diplomatike për t’i dhënë fund përfundimisht luftës SHBA-Izrael kundër Iranit dhe për të rihapur Ngushticën e Hormuzit kanë ngecur.
Të hënën, një zyrtar amerikan i tha Al Jazeera-s se aeroplanmbajtësja USS Theodore Roosevelt kishte mbërritur në Lindjen e Mesme. Ajo i është bashkuar dy aeroplanmbajtëseve të tjera që operojnë në zonën e përgjegjësisë së Komandës Qendrore të SHBA-së (CENTCOM).
SHBA-ja dhe Irani arritën një armëpushim dyjavor në prill, ndërsa në qershor njoftuan një memorandum më të gjerë mirëkuptimi. Megjithatë, marrëveshja u shemb në fillim të korrikut, transmeton Telegrafi.
Që atëherë, ndërmjetësuesit nga Pakistani dhe Katari po përpiqen të parandalojnë rikthimin e shkëmbimit të sulmeve në shkallë të gjerë mes Uashingtonit dhe Teheranit, i cili gjatë muajit mars kishte prekur rëndë edhe pjesën tjetër të rajonit të Gjirit.
Javën e kaluar, presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se sulmet e tjera ushtarake ndaj Iranit ishin “mjaft të pamundura” dhe se komponenti ushtarak i luftës ishte “efektivisht i përfunduar”. Këtë e tha pas bisedimeve me kryeministrin e Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani. Megjithatë, ai paralajmëroi se ushtria amerikane mbetet “e gatshme për veprim” nëse situata ndryshon.
A nënkupton dërgimi i një aeroplanmbajtëseje tjetër në rajon se lufta SHBA-Izrael kundër Iranit mund të rifillojë?
Çfarë është USS Theodore Roosevelt?
E emëruar sipas presidentit të 26-të të Shteteve të Bashkuara, Theodore Roosevelt, kjo anije është një aeroplanmbajtëse me energji bërthamore.
Ajo hyri në shërbim të Marinës amerikane në vitin 1986 dhe ka kapacitet për më shumë se 5 000 pjesëtarë të personelit, si dhe një grup ajror me mbi 60 avionë. Në mesin e tyre janë edhe avionët luftarakë F-18, të cilët janë me dy motorë, supersonikë dhe të projektuar për operim në kushte të ndryshme atmosferike.
Sipas Marinës amerikane, detyra e kësaj anijeje është të zhvillojë operacione ajrore nga aeroplanmbajtësja, si dhe të ndihmojë në planifikimin, kontrollin, koordinimin dhe integrimin e skuadriljeve ajrore në mbështetje të operacioneve luftarake.
Përveç misioneve luftarake, aeroplanmbajtësja mund të furnizojë anije të tjera në det dhe të kryejë operacione shpëtimi, përfshirë evakuimin e refugjatëve.
Që nga hyrja në shërbim, USS Theodore Roosevelt ka marrë pjesë në misione ushtarake dhe humanitare. Gjatë Luftës së Gjirit të viteve 1990–1991, ajo u vendos në Mesdhe dhe në Detin e Kuq për operacione luftarake. Në vitin 2003, mbështeti gjithashtu sulmet amerikane gjatë Luftës në Irak.
Në periudhën 2020–2021, aeroplanmbajtësja u angazhua në rajonin e Azi-Paqësorit, ku mori pjesë në ushtrime ushtarake me Indinë, Japoninë, Australinë, Korenë e Jugut dhe Malajzinë.
Në tetor, një zyrtar amerikan i tha Al Jazeera-s se USS Theodore Roosevelt ishte larguar nga baza e saj në San Diego në shtator, me destinacion Lindjen e Mesme. Sipas një zyrtari tjetër, ajo mbërriti në rajon më 15 nëntor.
Megjithatë, Pentagoni dhe CENTCOM-i, që mbikëqyr operacionet ushtarake amerikane në këtë rajon, nuk e kanë konfirmuar zyrtarisht mbërritjen e saj.
Sa e madhe është prania ushtarake amerikane në rajon?
Me mbërritjen e USS Theodore Roosevelt, numri i grupeve goditëse amerikane të aeroplanmbajtëseve që operojnë në rajon ka arritur në tre. Dy të tjerat janë USS George Washington dhe USS George H.W. Bush.
Muajin e kaluar, një zyrtar amerikan i tha Al Jazeera-s se edhe grupi amfib i gatishmërisë Makin Island (ARG), me më shumë se 2 000 marinsa, ishte nisur drejt Lindjes së Mesme pas USS Theodore Roosevelt.
Gazeta The Wall Street Journal raportoi se ky grup dhe dislokimet e tjera detare mund të përfshijnë gjithsej 9 000 deri në 10 000 ushtarë shtesë amerikanë, duke llogaritur marinarët dhe marinsat e angazhuar në grupet goditëse të aeroplanmbajtëseve dhe në anijet e tjera. Megjithatë, ushtria amerikane ende nuk i ka konfirmuar zyrtarisht këto dislokime.
SHBA-ja ka trupa dhe pajisje ushtarake të vendosura në baza në Lindjen e Mesme prej dekadash. Tetë prej këtyre bazave janë të përhershme dhe ndodhen në Bahrein, Egjipt, Irak, Jordani, Kuvajt, Katar, Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Në mesin e vitit 2025, në Lindjen e Mesme dhe përreth tij ishin të vendosur nga 40 000 deri në 50 000 ushtarë amerikanë, përfshirë personelin në bazat e mëdha të përhershme dhe në pozicionet më të vogla të avancuara.
Sipas analistëve të inteligjencës nga burime të hapura dhe të dhënave për gjurmimin e fluturimeve ushtarake, SHBA-ja ka dislokuar më shumë se 120 avionë në rajon që nga fillimi i shkurtit, para nisjes së luftës kundër Iranit. Ky është përforcimi më i madh i fuqisë ajrore amerikane në Lindjen e Mesme që nga Lufta në Irak.
Në mesin e avionëve të dislokuar raportohet se janë E-3 Sentry AWACS për paralajmërim dhe kontroll ajror, avionët luftarakë stealth F-35 dhe F-22, si dhe F-15 dhe F-16.
Në mars, Pentagoni urdhëroi dërgimin e forcave të tjera amerikane në Gjirin Persik. Përforcimet përfshinin tri formacione të veçanta.
I pari ishte grupi amfib Tripoli, i përqendruar rreth anijes sulmuese të klasit America, USS Tripoli, dhe Njësisë së 31-të Ekspeditare të Marinsave.
I dyti ishte grupi amfib Boxer, i organizuar rreth anijes sulmuese të klasit Wasp, USS Boxer, dhe Njësisë së 11-të Ekspeditare të Marinsave, me bazë në Kaliforninë Jugore.
Së bashku, këto dy grupe kanë shtuar 4 500 marinsa dhe marinarë në rajon.
Formacioni i tretë përbëhej nga rreth 2 000 ushtarë të Forcës së Reagimit të Menjëhershëm të Divizionit të 82-të Ajror, me bazë në Fort Bragg, Karolina e Veriut. Ky divizion këmbësorie është i specializuar në operacionet me parashutë.
Në total, që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael kundër Iranit, në Lindjen e Mesme janë dislokuar rreth 7 000 ushtarë shtesë amerikanë.
Si ka reaguar Irani?
Zëvendësministri iranian i Jashtëm për Çështjet Ligjore dhe Ndërkombëtare, Kazem Gharibabadi, ka deklaruar se vendi i tij “nuk do të presë që SHBA-ja të sulmojë e para”.
“SHBA-ja mund të jetë duke u përpjekur të fitojë kohë duke keqpërdorur diplomacinë, me qëllim përgatitjen e terrenit për një sulm tjetër”, tha ai.
Në një intervistë për televizionin shtetëror, në një video të publikuar nga agjencia iraniane e lajmeve Fars, Gharibabadi paralajmëroi: “Irani nuk është Kuba që mund ta bllokoni, as Venezuela që mund ta detyroni të dorëzohet”.
Ai pretendoi se forcat amerikane nuk kanë pasur sukses deri më tani as me bllokadën ajrore, as me atë tokësore ndaj Iranit. Shtoi gjithashtu se Garda Revolucionare Islamike (IRGC) po prodhon raketa me “rreze të re veprimi”.
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, ndërkohë, ka bërë thirrje për bashkëpunim më të madh rajonal në fushën e energjisë, duke paralajmëruar se sulmet amerikane po kërcënojnë stabilitetin në Lindjen e Mesme.
“Duke pasur parasysh ndikimin gjithnjë e më të madh të agresionit amerikan dhe izraelit në sigurinë energjetike të rajonit, forcimi i bashkëpunimit energjetik është bërë një domosdoshmëri urgjente dhe strategjike”, deklaroi Araghchi gjatë një takimi të ministrave të Jashtëm të Organizatës së Bashkëpunimit Ekonomik, të mbajtur të hënën në Islamabad të Pakistanit.
“Rajoni ynë ka nevojë jo vetëm për një kornizë të pavarur sigurie, por edhe për një mekanizëm rajonal, të besueshëm dhe të qëndrueshëm energjetik, për të mbrojtur rrjedhën e energjisë, për të garantuar furnizime të qëndrueshme, për të zvogëluar cenueshmërinë ndaj faktorëve të jashtëm dhe për të rritur qëndrueshmërinë tonë kolektive ndaj goditjeve dhe ndërprerjeve gjeopolitike”, citoi agjencia IRNA të ketë thënë ai.
Çfarë ka deklaruar qeveria amerikane për rifillimin e luftës?
Administrata e Trumpit duket gjithnjë e më e ndarë lidhur me mënyrën se si duhet të vazhdohet me Iranin, pas humbjeve të mëdha të Partisë Republikane në zgjedhjet e mesmandatit të këtij muaji.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka deklaruar se fushata e presionit ekonomik ndaj Iranit po jep rezultate dhe se për këtë arsye mund të mos jetë e nevojshme rifillimi i operacioneve të mëdha ushtarake.
“Presioni ekonomik ndaj Iranit do të bëhet edhe më i madh”, tha Rubio.
Megjithatë, Trump ka dhënë mesazhe të ndryshme për planet e tij lidhur me luftën.
Javën e kaluar, pas një takimi në Shtëpinë e Bardhë me kryeministrin e Katarit, presidenti amerikan deklaroi në platformën Truth Social dhe gjatë një konference të papritur se kishte “zhvillime pozitive” drejt përfundimit të konfliktit. Ai tha se rifillimi i sulmeve ishte “mjaft i pamundur” dhe se lufta SHBA-Izrael kundër Iranit ishte “efektivisht e përfunduar” nga pikëpamja ushtarake.
Megjithatë, Trump këmbënguli se fushata e presionit ekonomik ndaj Iranit do të vazhdojë. Kjo përfshin bllokadën detare në Ngushticën e Hormuzit, si dhe një grup të posaçëm pune që synon ndërprerjen e tregtisë iraniane përmes rrugëve tokësore dhe Detit Kaspik.
Nga ana tjetër, kushtet e Iranit për përfundimin e luftës përfshijnë heqjen e bllokadës detare amerikane ndaj porteve të tij, shfuqizimin e sanksioneve ekonomike, lirimin e fondeve iraniane të ngrira, përfundimin e luftimeve në të gjitha frontet dhe shpalljen zyrtare të përfundimit të luftës.
Zyrtarët iranianë kanë theksuar ditëve të fundit se Teherani nuk do ta pranojë gjendjen aktuale të “as luftë, as paqe”.
Ndërkohë, Trump ka lënë të kuptohet se po i humbet durimi me Iranin, ndërsa diplomacia po has në vështirësi. Javën e kaluar, presidenti amerikan tha se i kishte deklaruar negociatorit kryesor të vendit, zëvendëspresidentit JD Vance: “Nuk kemi nevojë për një marrëveshje me Iranin”.
“Ato ditë kanë kaluar prej kohësh. Ne i kemi marrë paratë e tyre, qindra miliarda dollarë, dhe kemi marrë edhe Ngushticën e tyre!”, shkroi ai në Truth Social.
Ali Vaez, zëvendësdrejtor i programit për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në organizatën International Crisis Group, i tha Al Jazeera-s se të dyja palët janë përfshirë në një lojë të rrezikshme presioni, ku secila beson se goditja e para mund të jetë më e sigurt sesa pritja e një sulmi nga kundërshtari.
“Rreziku është që përpjekjet e tyre për të parandaluar një luftë tjetër mund të ndezin pa dashje një konflikt që asnjëra palë nuk mund ta fitojë, ta kontrollojë apo t’i japë fund lehtësisht”, tha ai.
Përpjekjet diplomatike për ndalimin e sulmeve dhe rihapjen e Ngushticës së Hormuzit mbeten gjithashtu të bllokuara.
Në një intervistë për Al Jazeera-n javën e kaluar, kryetari i Parlamentit iranian dhe kryenegociatori i vendit, Mohammad Bagher Ghalibaf, tha se Teherani dëshiron të dalë nga gjendja e “as luftë, as paqe”.
Ghalibaf deklaroi se Irani kishte përcjellë shtatë kushte për një marrëveshje përmes një ndërmjetësi nga Katari dhe ishte në pritje të përgjigjes zyrtare amerikane. Në mesin e kushteve që ai përmendi ishin heqja e bllokadës detare amerikane dhe e sanksioneve, lirimi i fondeve iraniane të ngrira, përfundimi i armiqësive në të gjitha frontet dhe shpallja zyrtare e përfundimit të luftës.
Ndërkohë, administrata Trump ka shtuar sanksionet dhe ka vazhduar bllokadën ndaj porteve iraniane.
“Diplomacia ende ka shenja jete, por po mbytet nën peshën e mosbesimit të ndërsjellë dhe kërkesave maksimale. Nëse të dyja palët nuk gjejnë një rrugëdalje që u mundëson të ruajnë fytyrën, negociatat rrezikojnë të shndërrohen në pak më shumë se një pauzë mes valëve të njëpasnjëshme të luftës”, paralajmëroi Vaez.
Sipas Rashid al-Mohanadit, zëvendëspresident në Qendrën për Kërkime të Politikave Ndërkombëtare, çështjet kryesore në konfliktin me Iranin lidhen tashmë me renditjen e hapave dhe fuqinë negociuese të palëve. Ai i tha Al Jazeera-s se mënyra se “kush bën çfarë, kur dhe si” do të përcaktojë mundësinë e përfundimit të konfliktit.
Al-Mohanadi shtoi se vendet e rajonit janë qartazi kundër rikthimit të një lufte në shkallë të gjerë, pasi fuqitë rajonale janë ato që po udhëheqin përpjekjet ndërmjetësuese.
Megjithatë, ai paralajmëroi se palët kryesore të konfliktit duket se kanë perceptime të ndryshme për fuqinë e tyre negociuese.
“Iranianët mendojnë se kanë më shumë ndikim. Amerikanët mendojnë se kanë më shumë. Kur ndodh një situatë e tillë, arritja e një përfundimi diplomatik bëhet mjaft e vështirë”, tha ai. /Telegrafi/

