Sulmet me dronë të Ukrainës ndaj disa qendrave kryesore të të dhënave në Rusi kanë shkaktuar ndërprerje të shërbimeve digjitale dhe mund të vonojnë për muaj, apo edhe vite, projektet kërkimore në fushën e inteligjencës artificiale (AI).
Rusia ka investuar në zhvillimin e teknologjisë digjitale, nga tregtia elektronike te sistemet e inteligjencës artificiale. Megjithatë, gjatë këtij muaji, sulmet ukrainase dëmtuan tri qendra të rëndësishme të kompanisë teknologjike Yandex, një qendër të bankës Sberbank dhe një tjetër që i shërben platformës së rrjeteve sociale VKontakte.
Megjithëse kompanitë nuk kanë dhënë detaje të plota për dëmet, përdorues dhe biznese në të gjithë Rusinë kanë raportuar ndërprerje të gjera të shërbimeve cloud. Problemet kanë prekur sektorin bankar, tregtinë elektronike, shërbimet e gjeolokacionit dhe transportit me porosi, si dhe asistentin virtual Alisa të Yandex dhe chatbot-et e inteligjencës artificiale.
Pasojat janë shtrirë edhe në sistemin gjyqësor rus. Sipas raportimeve, disa gjykata të arbitrazhit janë detyruar të anulojnë ose shtyjnë seancat, ndërsa kanë hasur vështirësi në qasjen në bazat e të dhënave, transmeton Telegrafi.
Ekspertët paralajmërojnë se riparimi i dëmeve mund të zgjasë muaj, nëse jo vite. Mikhail Klimarev, drejtues i organizatës aktiviste Internet Protection Society, tha se sulmet mund ta vendosin Rusinë dukshëm prapa në garën globale për inteligjencën artificiale.
Sulmet ndaj qendrave të të dhënave janë pjesë e fushatës së ndërsjellë ajrore kundër infrastrukturës jetike. Rusia ka goditur vazhdimisht rrjetin energjetik dhe objektiva të tjera në Ukrainë, ndërsa Kievi është kundërpërgjigjur me sulme ndaj rafinerive ruse të naftës dhe depove të mëdha të tregtisë elektronike, përfshirë ato të Wildberries dhe Ozon.
Sulmet ukrainase ndaj qendrave të të dhënave pasuan goditjet ruse ndaj objekteve të ngjashme në Ukrainë, të cilat kishin ndërprerë shërbimet e internetit dhe transmetimet televizive.
Sipas të dhënave të raportuara, më 8 tetor dronët ukrainas goditën një qendër të Yandex në Sasovo, në rajonin e Rjazanit, ku ndodhen dy nga tre superkompjuterët e kompanisë. Një tjetër qendër në Kaluga u godit të nesërmen, ndërsa objekti në Vladimir u sulmua më 11 tetor.
Më 14 tetor, një qendër e të dhënave dhe inteligjencës artificiale e Sberbank u godit në Balakovo, në rajonin e Saratovit. Katër ditë më vonë, Ukraina goditi një qendër të të dhënave në Shën Petersburg, që i shërben VKontakte.
Ndryshe nga rafineritë dhe depot, qendrat e të dhënave janë ndërtesa të mëdha të mbushura me serverë dhe sisteme furnizimi me energji e ftohjeje. Një dron me sasi relativisht të vogël eksplozivi mund të shkaktojë dëme që kërkojnë kohë të gjatë për t’u riparuar.
Rreziku për këto objekte është vërejtur edhe në Lindjen e Mesme, ku dronët iranianë goditën dy qendra të Amazon Web Services (AWS) në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe një në Bahrein. AWS deklaroi muajin e kaluar se nuk kishte arritur të rikthente qasjen në burimet dhe të dhënat e ruajtura në dy prej tyre.
Yandex kishte zhvilluar më parë ushtrime për raste emergjente që mund të nxirrnin jashtë funksionit një nga gjashtë qendrat e saj të të dhënave. Megjithatë, kompania u përball me një situatë të papritur kur tri objektet kryesore u goditën brenda katër ditësh. Nuk është bërë e qartë pse sistemet e mbrojtjes ajrore pranë tyre nuk arritën t’i parandalonin sulmet.
Nick Reiners, analist i lartë i gjeoteknologjisë në Eurasia Group, tha se Rusia përballet me vështirësi në mbrojtjen e një territori kaq të madh, pasi nuk ka sisteme të mjaftueshme të mbrojtjes ajrore për të mbuluar të gjitha objektivat e rëndësishme. /Telegrafi/