Fondue, raclette dhe çokollata janë ndër produktet që përfaqësojnë kuzhinën zvicerane në sytë e botës, por shijet e vendit shkojnë shumë përtej tyre. Nga erëza Aromat, që përdoret edhe për vezët e ziera fort, te pija Rivella, e prodhuar nga hirra e qumështit, dhe kremrat Cenovis e Le Parfait, Zvicra ka krijuar një kulturë ushqimore të veçantë, të lidhur ngushtë me traditën dhe kujtimet e brezave.
Një tjetër veçori e kësaj kuzhine është kombinimi i shijeve të ëmbla dhe të kripura, i cili shfaqet në pjata si Riz Casimir, makaronat alpine të shoqëruara me salcë molle dhe pica havaiane. Megjithatë, jo të gjitha këto shije kuptohen apo pëlqehen njësoj jashtë kufijve zviceranë, raporton Swissinfo.
Aromat dhe Maggi, erëzat që nuk mungojnë në tryezat zvicerane
Zvicra i do erëzat, ndoshta edhe më shumë se vendet fqinje. Në shumë restorante tradicionale, kripa dhe piperi nuk janë të vetmet produkte që gjenden në tavolina.
Në të ashtuquajturin “Menage”, krahas tyre vendosen edhe Aromat, një përzierje erëzash dhe përmirësuesish shijeje, si dhe Maggi, një erëz e lëngshme me nota supeje që kujtojnë lovage. Për shumë zviceranë, prania e tyre është krejtësisht e zakonshme.
Përdorimi i këtyre produkteve nuk kufizohet vetëm në kuzhina dhe restorante, transmeton Telegrafi. Aromat shoqëron edhe shëtitjet në natyrë dhe piknikët. Kutia e vogël e verdhë nxirret shpesh për t’i dhënë shije një veze të zier fort gjatë një ndalese në një shteg malor.
Me kalimin e kohës, erëzat kanë gjetur vend edhe në pjata ku të huajt nuk do ta prisnin. Në shumë familje zvicerane, shtimi i disa pikave Maggi në rizoto është krejt normal, ndonëse kjo praktikë mund të hasë rezistencë në anën tjetër të Alpeve.
Lidhja me këto produkte shkon ndonjëherë përtej shijes. Kur këtë vit u ngrit mundësia e blerjes së Aromat nga një korporatë amerikane, shumë zviceranë reaguan sikur të ishte vënë në rrezik një pjesë e trashëgimisë kombëtare. Ky reagim tregon rëndësinë që ka kjo erëz në jetën e përditshme të vendit.
Rivella, limonata e prodhuar nga hirra e qumështit
Marrëdhënia e zviceranëve me qumështin është e njohur. Raclette, Gruyère, Emmental dhe fondue kanë kaluar prej kohësh kufijtë e vendit.
Por pasioni për produktet e qumështit nuk përfundon te djathi. Që nga vitet 1950, zviceranët prodhojnë edhe limonadë nga hirra, lëngu që mbetet pas prodhimit të djathit.
Rivella është kthyer në një nga pijet më të njohura në Zvicër. Ajo që në vende të tjera shihet si nënprodukt i industrisë së qumështit, në Zvicër konsiderohet një pije kombëtare.
Suksesi i saj lidhet edhe me imazhin që ka ndërtuar gjatë dekadave. Për disa breza zviceranësh, Rivella sjell ndër mend garat e orientimit, kampet shkollore, ecjet malore dhe ngjarjet sportive.
Pas disa kilometrash ecje, një shishe e ftohtë Rivella mund të duket më tërheqëse se një oaz për udhëtarët e shkretëtirës.
Megjithatë, kjo dashuri nuk është universale. Pavarësisht përpjekjeve të shumta, Rivella nuk ka arritur ta përsërisë suksesin e saj jashtë vendit. Një nga përjashtimet e pakta është Holanda.
Ndoshta kjo është rastësi, ose ndoshta një vend tjetër që e do djathin është më i hapur ndaj idesë së shndërrimit të hirrës në limonadë.
Cenovis dhe Le Parfait, nga nënproduktet e birrës te tradita ushqimore
Nëse limonata e prodhuar nga hirra mund të duket e pazakontë, shndërrimi i majasë së birrës në një krem për lyerjen e bukës është edhe më i veçantë.
Zvicra nuk është e vetme në këtë traditë. Britania e Madhe ka Marmite-in, Australia Vegemite-in, ndërsa zviceranët kanë Cenovis-in.
Ashtu si Rivella, edhe Cenovis lindi nga një logjikë që sot njihet si ekonomi rrethore. Në rastin e Cenovis dhe Le Parfait, synimi ishte shfrytëzimi i nënprodukteve të industrisë së prodhimit të birrës.
Në fillim të shekullit të 20-të, majaja e birrës dhe mbetjet e fermentimit u konsideruan burime me vlerë, pasi ishin të pasura me proteina dhe vitamina B. Kjo ndodhi në një periudhë kur furnizimi me ushqim përbënte shqetësim të madh për autoritetet dhe industrinë.
Qëllimi ishte edhe social: këto produkte synonin të ofronin ushqim ushqyes dhe të përballueshëm, që mund të plotësonte ose zëvendësonte produkte më të shtrenjta, veçanërisht mishin.
Cenovis, i themeluar në vitin 1931 në një fabrikë birre në Aargau, e përmbledh këtë ambicie edhe në emrin e tij, të formuar nga rrënjë latine që ngjallin idetë e ushqimit dhe forcës.
Me kalimin e kohës, historia e këtyre produkteve u shndërrua në një histori emocionesh dhe zakonesh. Le Parfait është bërë një prani e njohur në tryezat zvicerane, ndërsa Cenovis zë një vend të veçantë: është një nga ato ushqime që ose i do, ose i urren.
Për adhuruesit e tij, Cenovis sjell kujtime të fëmijërisë, mëngjeseve dhe një ndjesie rehatie. Për skeptikët, ndonjëherë mjafton një fetë bukë me gjalpë dhe Cenovis për të kuptuar se nuk do ta pëlqejnë kurrë.
Shijet e ëmbla dhe të kripura, një tjetër veçori e kuzhinës zvicerane
Një nga tiparet dalluese të kuzhinës zvicerane është preferenca për kombinimin e shijeve të ëmbla dhe të kripura.
Këto kombinime nuk janë shpikur në Zvicër. Ato janë të përhapura në shumë kuzhina të botës, nga Kina deri në Lindjen e Mesme. Megjithatë, pak vende evropiane i kanë integruar kaq natyrshëm në jetën e përditshme.
Kjo afërsi mes dy botëve të kuzhinës shfaqet edhe në disa tradita zvicerane. Në kantonin e Fribourg-ut, buka Cuchaule shërbehet me mustardën Bénichon, një përgatitje aq e ëmbël sa ndonjëherë të kujton më shumë reçelin sesa mustardën franceze.
Edhe Birewegge, e përhapur në disa rajone alpine të vendit, dëshmon për këtë zakon të vjetër zviceran të përzierjes së shijeve.
Preferencat nuk ndalen këtu. Pica havaiane ka qenë për vite me radhë një nga varietetet më të njohura në vend. Në një komb që shijon kombinimet e ëmbla dhe të kripura, shtimi i disa copave ananasi në picë mund të duket më pak revolucionar sesa në vende të tjera.
Megjithatë, kjo mënyrë të ushqyeri nuk pranohet njësoj nga të gjithë. Në mensa dhe kafeteri, shumë gjermanishtfolës zviceranë pëlqejnë ta përziejnë salcën e mollës me Älplermagronen-in, makaronat alpine me djathë, ose me Hörnli-n, makaronat me mish të grirë.
Edhe pse zviceranët që flasin gjuhë latine shpesh i hanë të njëjtat pjata me të njëjtën salcë molle, ata zakonisht e ruajnë këtë të fundit për ëmbëlsirë.
Riz Casimir, pjata që ndan shijet zvicerane nga ato të vendeve të tjera
Riz Casimir është ndoshta shembulli më emblematik i preferencës zvicerane për kombinimin e shijeve të ëmbla dhe të kripura.
Pjata përzien salcën e curry-t, kremin dhe frutat ekzotike. Për një kohë të gjatë, ajo ishte pjesë e pandashme e restoranteve dhe mensave në Zvicër, por jashtë vendit shpesh shkakton habi.
Në vitin 2023, Riz Casimir u përfshi në renditjen e TasteAtlas si një nga pjatat më të këqija në botë. Një vlerësim që adhuruesit e saj ndoshta do të kishin preferuar të mos e shihnin.
Nga erëzat që shoqërojnë vezët e ziera fort te pijet e prodhuara nga nënproduktet e qumështit dhe birrës, si dhe kombinimet e pazakonta të ëmbla me të kripura, kuzhina zvicerane tregon se identiteti i saj ushqimor nuk kufizohet vetëm te fondue, raclette dhe çokollata. Një pjesë e rëndësishme e tij gjendet te produktet dhe zakonet e përditshme që për shumë zviceranë janë krejtësisht normale./Telegrafi/