10 TETOR – DITA BOTËRORE E SHËNDETIT MENDOR
Të jesh i ri sot do të thotë të rritesh nën vëzhgim të vazhdueshëm – mes opinionsh të të tjerëve, fotografish të redaktuara me kujdes dhe trendesh që përcaktojnë shpejt se çfarë është e dëshirueshme, e suksesshme apo e pranuar. Në një kohë kur identiteti ende po formësohet, dëshira për të i përkitur dikujt mund të shtypë lehtësisht qëndrimin personal. Sfidë e vërtetë nuk është vetëm si të përshtatesh, por si të mos e humbasësh veten ndërsa kërkon vendin tënd.
Shëndeti mendor nuk është temë vetëm për momente krize, as nuk kufizohet vetëm në depresion apo ankth. Ai shihet në mënyrën se si e përjetojmë vlerën tonë, si përballemi me presionin, si ndërtojmë marrëdhënie dhe si marrim vendime. Te të rinjtë, kjo është e lidhur ngushtë me ndjenjën e sigurisë dhe me aftësinë për të thënë “jo” kur diçka nuk është në përputhje me nevojat dhe vlerat e tyre.
Presioni i moshatarëve nuk ka pse të jetë një bindje e hapur. Shpesh ndahet si një mesazh i heshtur se duhet të dukemi, të mendojmë apo të zgjedhim si të tjerët për të qenë të pranuar. Kur krahasimi bëhet përditshmëri, një person i ri lehtësisht fillon të dyshojë në vlerën e vet – thotë psikologja Natasha Maxhevska.
Si të qëndrojnë të rinjtë vetvetja në një kohë trendesh, rrjetesh sociale dhe pritshmërish të vazhdueshme telegrafi.com
Rrjetet sociale e përforcojnë këtë presion sepse shfaqin momente të zgjedhura me kujdes si një realitet të plotë. Krahasimi i vazhdueshëm me jetët e idealizuara të të tjerëve mund të krijojë ndjenjën se nuk jemi mjaftueshëm të suksesshëm, interesantë apo të pranuar. Më pas, presioni nuk shfaqet gjithmonë hapur: mund të njihet në gjumë të trazuar, tërheqje, irritueshmëri, apati, mbingrënie emocionale apo përdorim të pafundëm të telefonit (scrolling) si një arratisje afatshkurtër nga ndjenjat e papëlqyeshme.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), çdo i shtati adoleshent i moshës nga 10 deri në 19 vjeç jeton me një sfidë të lidhur me shëndetin mendor. Prandaj, ndryshimi në sjellje nuk duhet të interpretohet menjëherë si mosbindje apo si një fazë kalimtare. Ndonjëherë kjo është e vetmja mënyrë përmes së cilës një person i ri tregon se po kalon kohë të vështira dhe se ka nevojë për bisedë, e jo për gjykim.
Vetëbesimi nuk ndërtohet me bindjen se duhet të jemi gjithmonë të sigurt në veten tonë. Ai zhvillohet kur zbulojmë shkallë-shkallë se çfarë është e rëndësishme për ne, ku janë kufijtë tanë dhe me cilat zgjedhje mund të jetojmë edhe nesër, e jo vetëm në këtë moment. Pyetja “Kush jam unë dhe cilat janë vlerat e mia?” i ndihmon të rinjtë të dallojnë zgjedhjen personale nga një vendim i marrë nga frika e refuzimit.
Në këtë kuptim, mendimi kritik është një formë praktike e kujdesit për veten. Kjo do të thotë të verifikohet burimi, të njihet se kur një mesazh po na bind përmes frikës apo nevojës për pranim, si dhe të vlerësohen pasojat përpara se të vendoset. Kjo është veçanërisht e rëndësishme te përmbajtjet e lidhura me duhanin, nikotinën, alkoolin, ushqimin dhe sjellje të tjera që mund të bartin rreziqe.
Nuk ekziston asnjë ligj që mund t’i mbrojë plotësisht të rinjtë nga varësitë apo nga presioni në rritje mbi shëndetin e tyre mendor. Ndalimet janë të nevojshme, por janë vetëm një pjesë e zgjidhjes. Rezultate afatgjata arrihen kur të rinjtë inkurajohen të mendojnë në mënyrë kritike, të kenë qasje në informacione të sakta dhe të marrin mbështetje për t’u përballur me sfidat e shoqërisë bashkëkohore – thekson Maxhevska.
Një mbrojtje e tillë është përgjegjësi e përbashkët. Prindërit duhet të dëgjojnë pa gjykuar menjëherë, arsimtarët të nxisin pyetje, ndërsa trajnerët dhe miqtë të krijojnë ndjenjën e përkatësisë. Institucionet dhe tregtarët, nga ana e tyre, duhet të kufizojnë në mënyrë të qëndrueshme qasjen e të miturve në produkte që nuk janë të destinuara për ta. Vetëm duke lidhur këto role, rregullat shndërrohen në një mjedis ku personi i ri mund të piqet i sigurt dhe të ndërtojë qëndrimin e vet.
Të qëndrosh vetvetja nuk do të thotë të refuzosh çdo trend apo të mos gabosh kurrë. Kjo do të thotë të njohësh momentin kur pritshmëritë e të tjerëve bëhen më të zëshme se qëndrimi yt dhe të kesh guximin të ndalesh, të mendosh dhe, nëse është e nevojshme, të kërkosh ndihmë. Gjumi i mjaftueshëm, lëvizja, koha larg ekranit dhe marrëdhëniet cilësore janë të rëndësishme, por zakoni më me vlerë është të mos injorohet ajo që na shqetëson prej kohësh.
Me rastin e 10 Tetorit, Ditës Botërore të Shëndetit Mendor, mesazhi është i thjeshtë: të rinjtë nuk kanë nevojë të jenë imunë ndaj presionit për të qenë të fortë. Është e nevojshme të dinë ta njohin atë, të dinë se kujt t’i drejtohen dhe të kenë mjaftueshëm siguri për të zgjedhur sipas vlerave të tyre. Pikërisht kështu ndërtohet vetëbesimi që nuk varet nga trendi i radhës apo nga miratimi i të tjerëve.