Të porsalindurit kanë një gamë aftësish që shumë prindër nuk i presin. Studimet shkencore konfirmojnë se foshnjat nuk janë vetëm marrës pasivë të informacionit, por kanë aftësi mbresëlënëse që nga lindja.
Disa prej tyre i tejkalojnë ato të të rriturve, raporton Parents.
Ja gjashtë talente të habitshme që shkencëtarët ua atribuojnë foshnjave.
Njohja e emocioneve
Foshnjat janë jashtëzakonisht të ndjeshme ndaj emocioneve. Alison Gopnik, autore e librit “Foshnja Filozofike”, thotë se foshnjat që në moshën disa muajsh mund të dallojnë tashmë ndryshimin midis shprehjeve të fytyrës së lumtur dhe të trishtuar. Deri në ditëlindjen e tyre të parë, ato gjithashtu mund të ndiejnë se si ndihen njerëzit e tjerë. Jo vetëm që foshnja juaj është e vetëdijshme për ndjenjat tuaja, por ajo kujdeset për to.
Një studim testoi ndjeshmërinë ndaj shqetësimit të të tjerëve. Foshnjave pesëmuajshe iu treguan dy videoklipe. Në njërin, një personazh katror ishte miqësor me një rreth, dhe në tjetrin, një rreth po ngacmonte një katror. Kur foshnjave iu paraqitën të dy personazhet katrorë në një pjatë, shumica zgjodhën atë që ishte viktima. Studiuesit arritën në përfundimin se foshnjat treguan empati për personazhin e ngacmuar.
Si ta inkurajoni këtë aftësi
Mund ta përdorni më së miri këtë aftësi duke i shfaqur hapur ndjenjat tuaja. Fëmija juaj ju shikon duke përkëdhelur qenin ose duke përshëndetur fqinjin. “Ajo që u thoni foshnjave është më pak e rëndësishme sesa mënyra se si e thoni”, thekson Gopnik. Foshnjat shpesh e dallojnë kur po veproni, kështu që mund të shohin përmes jush nëse po hani spinaq me entuziazëm të sforcuar.
Komunikimi në gjuhën e shenjave
Foshnjat shpesh komunikojnë përmes gjesteve të duarve, gjë që e bën të mësuarit e gjuhës së shenjave një hap të natyrshëm me përfitime të mëdha. “Gjuha e shenjave i lejon foshnjës suaj t’ju tregojë atë që sheh dhe dëgjon, si një aeroplan në qiell ose një qen që leh jashtë”, shpjegon Linda Acredolo, bashkautore e Baby Signs.
Procesi i të mësuarit të gjuhës së shenjave krijon shtigje në tru që e ndihmojnë një fëmijë të mësojë më vonë çdo gjuhë, vëren Fosca Shackleton White, drejtoreshë e Akademisë Montessori në Çikago. Foshnjat që përdorin gjuhën e shenjave përpara se të flasin kanë tendencë të fillojnë të flasin më herët, shënojnë më mirë në testet e inteligjencës, zhvillojnë një fjalor më të gjerë dhe kanë më shumë vetëbesim.
Si të filloni me shenjat
Mund të filloni të prezantoni gjuhën e shenjave menjëherë pas lindjes. Filloni me bazat, siç janë pesë shenjat kryesore: “ha”, “pi”, “lagështohem”, “fle” dhe “më shumë”. Përdorni një shenjë sa herë që thoni një fjalë dhe zgjeroni gradualisht fjalorin tuaj me kalimin e kohës.
Ndjesia e numrave dhe logjikës
Hulumtimet tregojnë se shumica e foshnjave kanë një kuptim bazë të zbritjes. Një studim e testoi këtë me një shfaqje kukullash. Foshnjat e moshës 6 deri në 9 muaj shikonin një skenë me dy personazhe. Studiuesit më pas hoqën njërën nga kukullat dhe mbyllën perden. Kur ajo u hap përsëri, një kukull mbeti në skenë, që ishte rezultati i pritur.
Në pjesën e dytë të eksperimentit, pasi u hoq një kukull, në skenë u shfaqën dy të tjera. Foshnjat e shikuan rezultatin jologjik shumë më gjatë, gjë që u tregoi studiuesve se e kuptonin që dy minus një nuk është e barabartë me dy. Foshnjat janë gjithashtu të afta të përdorin logjikën shkencore.
Në një studim tjetër, foshnjave 8-muajshe iu treguan dy kuti. Njëra përmbante kryesisht topa të kuq dhe tjetra kryesisht të bardhë. Studiuesit morën pesë topa nga secila kuti, një të kuq dhe katër të bardhë, dhe ua treguan fëmijëve.
Pastaj atyre iu lejua të shikonin brenda kutive. Fëmijët e shikuan më gjatë kutinë me kryesisht topa të kuq, sepse e kuptuan se statistikisht ishte e pamundur që prej saj të dilte një kombinim kryesisht i bardhë. “Ky është një arsyetim shumë i sofistikuar për një foshnjë”, thotë Gopnik.
Si të inkurajoni të menduarit logjik
Fëmija juaj mëson matematikën dhe shkencën më së miri përmes eksplorimit të përditshëm. Jepini lodra që nxisin kreativitetin, siç janë blloqet e ndërtimit, kutitë me kapakë ose enët me madhësi të ndryshme. Lojërat e fshehjes me objekte janë gjithashtu të dobishme sepse nxisin kuriozitetin dhe vëzhgimin e botës.
Aftësia e lindur për të mësuar gjuhë
Foshnjat kanë një aftësi të lindur për të mësuar një gjuhë të dytë. Ky është një avantazh i rëndësishëm sepse studimet tregojnë se të qenit shumëgjuhësh inkurajon të menduarit fleksibël, përmirëson kujtesën dhe forcon përqendrimin. Ndërsa dikur këshillohej të pritej deri në moshën tre vjeç për të filluar të mësohej një gjuhë e dytë, një studim i vitit 2017 zbuloi se edhe foshnjat mund të dallojnë fjalët në gjuhë të ndryshme.
Raporti pohon se deri në 20 muaj, foshnjat dygjuhëshe mund të përpunojnë dy gjuhë me saktësi dhe efikasitet.
Si të importohet një gjuhë tjetër
Nëse ju ose partneri juaj flisni një gjuhë tjetër, përdoreni atë rregullisht para fëmijës suaj. Shkencëtarët besojnë se një fëmijë duhet të ekspozohet ndaj gjuhës të paktën 10 deri në 25% të kohës për t’u konsideruar dygjuhësh. Edhe nëse të dy flisni vetëm kroatisht, mund t’i kërkoni një dadoje, një miku ose një të afërmi të flasë gjuhën tjetër me fëmijën tuaj.
Nuk ka nevojë për programe të shtrenjta mësimore, sepse fëmijët e mësojnë gjuhën më mirë duke dëgjuar njerëz të vërtetë.
Njohja e fytyrës
Foshnja juaj do ta njohë fytyrën tuaj në muajt e parë. Rreth moshës 5 deri në 8 muajsh, ajo do të jetë në gjendje të dallojë fytyrat e njohura nga të huajt. Aftësia e foshnjës suaj për të dalluar me saktësi tiparet e fytyrës mund të fillojë të bjerë rreth muajit të nëntë.
Disa shkencëtarë besojnë se kjo mund të mos jetë e vërtetë. “Ekspozimi i vazhdueshëm ndaj fytyrave nga grupe të ndryshme etnike mund ta ruajë këtë aftësi edhe në moshë madhore”, thotë Olivier Pascalis, një studiues në Universitetin e Pierre Mendès në Francë.
Si të inkurajohet pranimi i diversitetit
Nëse rrethi juaj shoqëror nuk është etnikisht i larmishëm, shfletoni libra me figura për foshnje me fëmijën tuaj ose prisni fotografi të njerëzve nga kultura të ndryshme nga revistat. Mbajtja e kësaj aftësie mund ta inkurajojë fëmijën tuaj që të jetë më pranues ndaj të tjerëve dhe dallimeve më vonë në jetë.
Reagimi ndaj muzikës dhe ritmit
Foshnjat kanë një afinitet të natyrshëm për muzikën. Në një studim të botuar në revistën “Proceedings of the National Academy of Sciences”, studiuesit raportojnë se aftësia për të njohur ritmin në sekuencat zanore është funksionale që nga lindja.
Kjo do të thotë që të porsalindurit mund të parashikojnë modele ritmike në tinguj. Hulumtimet tregojnë gjithashtu se foshnjat shpesh i përgjigjen ritmit të lëvizjeve të duarve dhe trupit. Ndërsa kjo mund të duket si një përgjigje simpatike, në fakt është një mënyrë që foshnja të mësojë të njohë ritmin.
Si ta përdorni muzikën për të mësuar
Lëkundeni foshnjën tuaj sipas ritmit ndërsa i këndoni. Shkencëtarët besojnë se kjo është një mënyrë kyçe që foshnjat mësojnë rreth ritmit. Ekspozimi i foshnjës suaj ndaj zhanreve të ndryshme të muzikës gjithashtu ndihmon. Nëse po dëgjoni këngën e preferuar të foshnjës suaj, këndoni së bashku dhe shikojeni foshnjën tuaj në sy.
“Një fëmijë i përgjigjet më mirë muzikës kur e ndan përvojën me dikë”, vëren Miriam Flaherty-Willis e Fondacionit Wolf Track. Ju gjithashtu mund të përdorni ritmin për të mësuar gjëra të tjera, të tilla si shpikja e një rime për të identifikuar pjesët e trupit.