Votuesit zviceranë nuk duan një rishikim të madh të politikës së neutralitetit: një propozim për një përkufizim më të rreptë kushtetues u refuzua me forcë të dielën. Një iniciativë për të rritur prodhimin vendas të ushqimit u refuzua gjithashtu me forcë.
A është Zvicra mjaftueshëm neutrale? Për shumicën e qytetarëve, përgjigjja është një po e qartë: të dielën, 70.2% e refuzuan “nisma e neutralitetit”, e cila kishte propozuar një përkufizim më të rreptë që do të kishte zvogëluar aftësinë e qeverisë për të sanksionuar vende si Rusia. Asnjë nga 26 kantonet nuk doli në favor. Pjesëmarrja ishte 47%.
Lukas Golder, bashkëdrejtor i gfs.bern, i tha transmetuesit publik zviceran SRF se votuesit nuk e kishin refuzuar neutralitetin, por kishin zgjedhur një version më të “nuancuar” të tij. Golder shtoi se shumica besojnë qartë se parlamentit dhe qeverisë duhet t’u lihet “hapësirë për manovrim” kur bëhet fjalë për hartimin e politikave të neutralitetit, në vend që t’i kufizojnë ato përgjithmonë në një përkufizim kushtetues.Iniciativa, e nisur nga grupi pro-sovranitetit Pro Schweiz, solli në kulmin e debateve të ndryshme zvicerane të nxitura nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022 – dhe në veçanti, pasqyrimi i mëvonshëm nga Berna i sanksioneve të Bashkimit Evropian (BE) ndaj Moskës.
Duke pretenduar se kjo e zbehte qëndrimin tradicional të vendit dhe nuk i shërbente as interesave zvicerane dhe as paqes ndërkombëtare, propozimi nuk donte më sanksione të tilla në të ardhmen – përveç nëse miratoheshin nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së. Përkufizimi i tij i një neutraliteti “të përjetshëm dhe të armatosur” do të kishte zvogëluar gjithashtu bashkëpunimin me aleancat ushtarake si NATO, përveç në rast lufte të afërt, shkruan swissinfo.ch, transmeton Telegrafi.
Sa shumë bashkëpunim është tepër?
Senatorja e Partisë së Qendrës, Marianne Binder-Keller, i tha SRF-së të dielën se iniciativa do ta kishte çuar Zvicrën në “izolim total” në një kohë sfidash të reja sigurie. Rezultati është një sinjal se vendi është “pjesë e arkitekturës perëndimore të sigurisë të bazuar në rregulla, është një partner për bashkëpunim dhe merr pjesë në sanksione” në rastet kur shkelet ligji ndërkombëtar. Një qëndrim i tillë i shërben gjithashtu interesave zvicerane të sigurisë, tha ajo.
Por për Stephan Rietiker, president të mbështetësve të iniciativës në Pro Schweiz, pyetja kryesore është se sa larg shtrihet një “bashkëpunim” i tillë. “A do të thotë integrim në strukturat ushtarake të NATO-s, apo do të thotë përgatitje në rast të një sulmi të mundshëm?” i tha ai SRF-së. Ai pretendoi se iniciativa do të kishte lënë ende hapësirë për skenarin e dytë – por pati vështirësi ta përcillte këtë mesazh.
Betejë e vështirë
Në fakt, pavarësisht fondeve të mjaftueshme – përfshirë ato nga miliarderi dhe ish-ministri i qeverisë Christoph Blocher – sondazhet në fillim të fushatës e bënë të qartë se iniciativa po luftonte një betejë të vështirë. Ndërsa kishte disa mbështetës në të majtën pacifiste, vetëm një grup i madh politik, Partia Popullore Zvicerane e krahut të djathtë, ishte në favor. Të gjitha partitë e tjera dhe qeveria u mblodhën rreth status quo-së: një neutralitet që respekton Konventat e Hagës.Lidhje e jashtmeduke lejuar përgjigje fleksibile ndaj ndryshimeve gjeopolitike. Ata gjithashtu mohuan se vendi kishte ndryshuar kurs në vitet e fundit. “Zvicra ishte neutrale, është neutrale dhe do të mbetet neutrale”, tha disa herë gjatë fushatës Ministri i Jashtëm Ignazio Cassis.
Iniciativa gjithashtu pati vështirësi të tërhiqte mbështetje me imazhe të bazuara në një pëllumb dhe sloganin “jepi paqes një shans” – Zvicra, sipas argumentit të saj, mund të bënte më shumë mirë përmes ndërmjetësimit të saj diplomatik sesa përmes sanksioneve. Kundërshtarët pretenduan se iniciativa ishte “pro-Putin” dhe se neutraliteti ultra i rreptë mund të përfundojë duke ndihmuar shtetet agresore – një argument i cili ndihmoi kur vetë Kremlini foli në favor të propozimit.
Në fund të fundit, nëse humbja e iniciativës nuk do të thotë fund i neutralitetit zviceran, kjo nuk do të thotë as fund i debateve rreth saj. Berna do të mbetet jashtë konflikteve – dhe aleancave ushtarake – por ende përballet me pyetje në lidhje me vendin e saj në zemër të një Evrope në riarmatosje dhe sa bashkëpunim dëshiron me NATO-n dhe fqinjët e saj. Votuesit zviceranë së shpejti do të trajtojnë pyetje të ngjashme: në nëntor, është planifikuar një referendum mbi një lehtësim të propozuar të rregullave të eksportit të armëve të vendit.
Siguria ushqimore përkeqësohet edhe më shumë
Siç parashikohej nga sondazhet, nisma për sigurinë ushqimore – e cila synon të rrisë vetëmjaftueshmërinë e Zvicrës në prodhimin e ushqimit – u mposht gjithashtu bindshëm. Një shumicë e qartë prej 72.5% e votuesve votuan kundër saj të dielën. Edhe pse vota “jo” ishte unanime në të gjithë vendin, opozita ishte më pak e fortë në qytete sesa në zonat rurale.
Sipas Golder të gfs.bern, nisma kishte synuar të arrinte shumë gjëra shumë shpejt. Nga ana e saj, Franziska Herren, e cila udhëhoqi nismën, i tha SRF-së se “nuk bëmë asgjë të gabuar”. Ajo shtoi se kishte qenë “surrealiste”, për të thënë të paktën, të shihje se si i gjithë establishmenti politik e kishte kundërshtuar nismën. Herren paralajmëroi se pavarësisht rezultatit, problemet që lidhen me burimet ujore dhe bujqësinë në kontekstin e ndryshimeve klimatike mbeten ende si më parë.
“Publiku nuk donte të privohej nga liria për të zgjedhur vetë se çfarë do të hante”, tha Petra Gössi, një përfaqësuese e kampit kundërshtar. Sipas Gössi-t, një politikane e qendrës së djathtë nga Partia Radikale Liberale, politika bujqësore zvicerane mbeti ende një problem, por edhe tregu luajti një rol në përcaktimin e saj dhe dënimi i mishit nuk ishte një opsion i zbatueshëm.
Anne Challandes, nënkryetare e Unionit të fuqishëm të Fermerëve Zviceranë, ishte e kënaqur me rezultatin e qartë. “Ky është një tregues mbështetjeje për familjet fermere”, tha ajo.I lënë kryesisht në hije nga debatet rreth iniciativës së neutralitetit, propozimi nuk arriti të gjente mbështetje gjatë fushatës. Në teori, ai duhet të kishte marrë më shumë mbështetje nga fermerët, pasi synonte të rriste vetëmjaftueshmërinë zvicerane në prodhimin ushqimor nga 46% në 70% brenda një dekade duke promovuar kultivimin dhe konsumin vendas të ushqimeve me bazë bimore. Në vend të kësaj, komuniteti bujqësor e perceptoi atë si një kërcënim ekzistencial për shkak të frikës se do të ndikonte në konsumin e mishit dhe produkteve të qumështit.
Me një buxhet fushate prej 1.63 milion CHF (1.96 milion dollarë), kampi “jo” i përbërë nga shoqata që përfaqësojnë industritë e mishit dhe qumështit, si dhe Unioni i Fermerëve Zviceranë, u përpoqën t’i hiqnin erën velave të iniciativës për sigurinë ushqimore (buxheti 720,000 CHF) mjaft herët në fushatë. Ata e paraqitën çështjen si një “diktat vegan” që u tregon njerëzve se çfarë duhet të hanin, edhe pse teksti i iniciativës nuk përshkruan një dietë specifike dhe as nuk kërkon ndonjë kufizim në prodhimin e mishit. Për ta përkeqësuar situatën, asnjë parti politike përveç të Gjelbërve të Rinj nuk e mbështeti iniciativën dhe madje as organizatat mjedisore si Greenpeace dhe WWF nuk e mbështetën atë.
Rezultati vërteton se lobi bujqësor është ende një kundërshtar i fortë në politikën zvicerane, veçanërisht pa mbështetjen e së majtës politike dhe të të Gjelbërve. Ashtu si përpjekjet e mëparshme për ta bërë bujqësinë zvicerane më të qëndrueshme, nisma e sigurisë ushqimore u përball me një detyrë të vështirë për të fituar votuesit. Mbi të gjitha, ajo kishte një të metë fatale që fundosi nisma të ngjashme si nisma për ndalimin e pesticideve dhe nisma për ujin e pijshëm në vitin 2021, si dhe nisma për biodiversitetin e vitit 2024: qëllime të mira, por shumë ambicioze.