Studiuesit analizuan 14 faktorë dhe zbuluan se mënyra si përballojmë paqartësinë dhe si e perceptojmë drejtësinë në botë mund të kenë rol të rëndësishëm
Pse disa njerëz janë më të prirë të besojnë në teori konspirative, ndërsa të tjerët i shohin ato me shumë skepticizëm? Një studim i publikuar në revistën shkencore Applied Cognitive Psychology sugjeron se përgjigjja mund të lidhet, ndër të tjera, me mënyrën se si njerëzit e përballojnë paqartësinë dhe si e perceptojnë drejtësinë në botë.
Studimi u drejtua nga Adrian Furnham, së bashku me Stephen Cuppello dhe David S. Semmelink, dhe përfshiu 253 të rritur anglishtfolës nga vende të ndryshme. Mosha mesatare e pjesëmarrësve ishte rreth 49 vjeç, ndërsa 68 për qind kishin diplomë universitare. Studiuesit shqyrtuan 14 faktorë demografikë, ideologjikë dhe të personalitetit.
Dy faktorë dolën veçanërisht në pah
Një nga lidhjet më të forta ishte toleranca e ulët ndaj paqartësisë. Njerëzit që e kanë më të vështirë të pranojnë situata pa një përgjigje të qartë dhe të vetme kishin prirje më të madhe për të mbështetur pohime konspirative.
Kjo mund të ndodhë sepse teoritë konspirative shpesh ofrojnë një shpjegim të rregullt për ngjarje që në realitet janë të ndërlikuara, të paparashikueshme ose kanë shumë shkaqe njëherësh. Një rrëfim ku “dikush i kontrollon të gjitha” mund të duket më i lehtë për t’u përpunuar sesa pranimi se disa ngjarje nuk kanë një shpjegim të thjeshtë.
Faktori tjetër i rëndësishëm ishte bindja se bota është thelbësisht e padrejtë. Pjesëmarrësit që e perceptonin botën si më të padrejtë kishin më shumë gjasa të shënonin rezultate të larta në matjen e mentalitetit konspirativ.
Në këtë rast, teoria konspirative mund të shërbejë si një kornizë që i jep kuptim ndjenjës se sistemi favorizon disa njerëz dhe dëmton të tjerët.
Foto: MaplesImages
Jo vetëm dy tipare
Megjithatë, rezultatet nuk duhen reduktuar në formulën “këto dy tipare të bëjnë konspiracionist”.
Në analizën përfundimtare, tre nga 14 ndryshoret ishin statistikisht të rëndësishme: religjioziteti më i lartë, perceptimi më i madh i padrejtësisë në botë dhe toleranca më e ulët ndaj paqartësisë. Së bashku, modeli shpjegonte rreth një të pestën e dallimeve në rezultatet e besimit konspirativ.
Autorët theksojnë gjithashtu kufizimet e studimit dhe nevojën për kërkime me mostra më të mëdha.
Një detaj i rëndësishëm: studimi nuk e mati inteligjencën, prandaj prej tij nuk mund të nxirret përfundimi se inteligjenca “nuk ka lidhje” me besimin në teori konspirative. Po ashtu, në analizën fillestare, pjesëmarrëset gra dhe pjesëmarrësit më të rinj kishin rezultate disi më të larta, por këto nuk ishin faktorët kryesorë në modelin përfundimtar.
Studimi nuk tregon se ekziston një profil i vetëm i personit që beson në teori konspirative. Ai sugjeron diçka më interesante: nevoja për siguri dhe mënyra si e interpretojmë padrejtësinë mund të ndikojnë në atë se cilat shpjegime na duken bindëse kur realiteti është i paqartë. /Telegrafi/